Referendum kao jedan od najznačajnijih mehanizama učešća građana u procesu odlučivanja na lokalnom nivou prepoznaje Zakon o lokalnoj samoupravi i Zakon iz referendumu iz 2001. godine koji je dopunjavan 2010. godine.
Sekretarka Skupštine opštine Zeta Radojka Majić kazala je za „Dan“ da prate korake u skladu sa Zakonom o referendumu.
“To je važeći zakon koji nas obavezuje, kao i Zakon o lokalnoj samoupravi, Statut i poslovnik. Sjednica Skupštine na kojoj će se naći predlog odluke o raspisivanju referenduma radi izjašnjavanja građana o gradnji sistema u Botunu zakazana je za utorak, 7. oktobar. Kada se odluka usvoji u SO Zeta mi to šaljemo Službenom listu koji ima rok od deset dana da je objavi i ona stupa na snagu. U obavezi smo da najkasnije u roku od deset dana od dana stupanja na snagu formiramo komisiju koju imenuje Skupština posebnim aktom. Obavezno se vodi računa o zastupljenosti stranaka u parlamentu”, navodi Majić.
Sledeći proceduralni korak, kaže ona sprovodi komisija.
“Donosi poslovnik o radu, stara se o zakonitom sprovođenju opštinskog referenduma, određuje glasačka mjesta, imenuje glasačke odbore, utvrđuje rezultate i tako dalje”, navodi Majić.
Sekretarka Majić je inače, juče bila jedina raspoložena da da izjavu na temu referenduma, a pozvali smo više od njih deset koji se bave izbornim pravom na različitim nivoima.
Prema zakonu opštinski referendum može da se raspiše o pitanjima iz nadležnosti Skupštine opštine i rezultati su obavezujući za taj parlament. Građani se na referendumu mogu izjasniti o jednom ili više pitanja, od datuma raspisivanja do održavanja ne može proći manje 45, a više od 90 dana. Prema predlogu odluke koja je predata SO Zeta o gradnji u Botunu građani bi se izjasnili 14. decembra.
Pravo izjašnjavanja imaju građani koji imaju biračko pravo.
Prema zakonu odluka na referendumu donosi se većinom glasova građana koji su glasali pod uslovom da je izašla većina od ukupnog broja građana koji imaju pravo izjašnjavanja. Ako uzmemo primjer lokalnih izbora iz oktobra 2022. godine u pitanju su sitni brojevi za uspjeh.
Prema podacima iz zapisnika o radu OIK-a u Opštini Zeta od 1. novembra 2022. godine za tada održane lokalne izbore u birački spisak je bilo ukupno upisano 12.524 birača. Ukupno je glasalo 9.302 birača, a DPS je imao 2.334 glasa. Kako odbornici DPS-a nijesu potpisali inicijativu o refernudumu to može biti tas na vagi. Polovina upisanih birača je 6.262, a sadašnja vlast je bez DPS-a imala 6.968 glasova. Dakle, moraju skoro svi da izađu da bi referendum uspio.
Građani se izjašnjavaju tajnim glasanjem na glasačkim listićima, samo lično.
“Niko ne može pozvati na odgovornost građanina zbog izjašnjavanja na referendu niti od njega tražiti da se izjasni kako je glasao ili zašto nije glasao”, piše u zakonu.
Ako se građani izjasne protiv ne može se u roku od 12 mjeseci to pitanje ponovo iznijeti na referendum. Referendum sprovodi komisija i glasački odbori. Finansira se iz opštinskog budžeta. Kako je za „Dan“ saopštio Bojan Popović, sekeretar za finansije Opštine Zeta, to će učiniti iz budžetskih rezervi gdje imaju 200.000 eura.
Slijedi naravno i kampanja jer je pitanje „Da li ste za izgradnju sistema za prečišćavanje otpadnih voda u Botunu“.
“Javnost postupka sprovođenja referenduma podrazumijeva pravo svakog građanina da, pod ravnopravnim uslovima, posredstvom javnih glasila bude blagovremeno i istinito informisan o svim fazama postupka i različitim stavovima povodom pitanja koje je postavljeno na referendumu. Bliže odredbe o kampanji propisuje Skupština posebnom odlukom. Kampanja prestaje 48 sati prije dana održavanja referenduma. Zaštitu i prava graađna obezbjeđuje komisija, Ustavni sud i nadležni sud”, navodi se u zakonu.
Žalbe Ustavnom sudu
Prilikom imenovanja članova komisije koja će sprovesti referendum obavezno se vodi računa o srazmjernoj zastupljenosti političkih stranaka u Skupštini. Komisija između ostalog određuje glasačka mjesta, imenuje glasačke odbore, utvrđuje rezultat, podnosi nizvještaj Skupštini… Glasački odbori moraju se imenovati najkasnije 10 dana prije dana određenog za izjašnjavanje. Referendum se sprovodi po biračkom spisku koji služi za izbore. Zakonom je predviđeno kako izgleda glasački listić i šta sve mora da sadrži. Građanin može podnijeti prigovor komisiji.
“Protiv rješenja komisije za sprovođenje opštinskog referenduma kojim je odbačen ili odbijen prigovor ili protiv odluke, radnje ili propusta ove komisije može se izjaviti žalba Ustanovnom sudu Crne Gore”, piše u zakonu.
Izvor: Dan
