Sadržaj
Taj narativ nije slučajan. On ima jasan politički cilj: relativizaciju odgovornosti bivšeg režima i postepeno pripremanje terena za njegov „reformisani“ povratak u vlast.
Strategija izjednačavanja
Kada jedan sistem vlada tri decenije, on ne ostavlja iza sebe samo političke strukture, već i duboko ukorijenjene mreže u institucijama, medijima, pravosuđu, bezbjednosnom sektoru i međunarodnim kanalima uticaja. Promjena vlasti 2020. godine nije značila da su te strukture nestale. Naprotiv — mnoge su preživjele i prilagodile se novim okolnostima.
Upravo zato se danas forsira teza da su i „stari“ i „novi“ podjednako kompromitovani. Ako su „svi isti“, onda više nema moralne ni političke razlike između sistema koji je vladao 30 godina i onih koji su ga smijenili. Time se briše istorijski kontekst i gubi iz vida činjenica da su ključni mehanizmi političke i ekonomske moći građeni decenijama, a ne posljednjih nekoliko godina.
Takav pristup ima dvije funkcije: da demorališe birače koji su 2020. tražili promjene i da otvori prostor za povratak starih struktura pod novom etiketom „reformisanog DPS-a“.
I tu dolazimo do suštinskog pitanja koje sve više postavljaju obični građani: ako je već riječ o tome da su „svi isti“, gdje su onda glavne figure najveće pljačke u modernoj istoriji Crne Gore? Gdje su ljudi čija su se imena decenijama pojavljivala u aferama, privatizacijama, rasprodajama i sumnjivim poslovima koji su trajno promijenili ekonomsku strukturu države?
Građani se sjećaju imena. Sjećaju se Brana Gvozdenovića i brojnih kontroverzi koje su pratile sektore koje je kontrolisao. Sjećaju se Petra Ivanovića i afera vezanih za agrarnu politiku i državne fondove. Sjećaju se uloge Mila Đukanovića kao centralne političke figure sistema koji je trajao tri decenije. Sjećaju se i Aca Đukanovića, čije se ime godinama dovodilo u vezu sa krupnim biznisima i privilegovanim ekonomskim pozicijama u državi u kojoj je njegov brat bio najmoćniji politički akter.
Ali spisak privilegovanih nije se završavao samo na užem političkom krugu. U javnosti su se godinama pominjali i članovi porodice kao dio sistema ekonomskog i političkog uticaja — sin Blažo Đukanović, kao i sestra Ana Kolarević sa svojom porodicom, uključujući i Edina Kolarevića. Upravo je ta isprepletenost političke moći, porodičnih veza i privilegovanih ekonomskih pozicija kod velikog broja građana stvorila utisak da je država funkcionisala kao zatvoreni krug povlašćenih.
I upravo zato veliki dio javnosti danas postavlja pitanje: kako je moguće da se u državi koja je prošla kroz privatizacije neshvatljivih razmjera, u kojoj su uništene fabrike, rasprodati resursi, zatvoreni pogoni i ugašene hiljade radnih mjesta, mnogo snažniji institucionalni i medijski pritisak usmjerava ka akterima vlasti nakon 2020. godine?
Dokumentovane afere i „fioke“ pravosuđa
Tužioci često kao argument navode da oni nijesu istražni organi i da neko mora pripremiti slučajeve koje će procesuirati. Iako u tome ima dijela istine, u Crnoj Gori postoji čitav niz afera i procesa koji su već toliko dokumentovani da ne zahtijevaju nikakvu spektakularnu „pripremu“, već isključivo političku i institucionalnu volju.
Najočigledniji primjer je privatizacija Telekoma — slučaj koji je praktično dobio svoj pravosudni epilog pred američkim institucijama i u kojem su utvrđivani mehanizmi korupcije i podmićivanja. Ako je jedan dio posla već urađen u međunarodnim postupcima, onda se prirodno postavlja pitanje: zašto u Crnoj Gori nikada nije postojala stvarna institucionalna odlučnost da se politička pozadina tog posla do kraja rasvijetli?
Tu su i slučajevi poput pale državne garancije za KAP, koja je građane koštala stotine miliona eura, zatim afera „Limenka“, brojne sporne privatizacije, koncesije i državni aranžmani koji su godinama opterećivali budžet i razarali ekonomsku strukturu zemlje.
Postoje i predmeti koji su, suštinski gledano, gotovo kompletirani, ali i dalje stoje u tužilačkim fiokama. Jedan od takvih je i slučaj koji se u javnosti vezivao za sat sa ličnom posvetom nekadašnjem direktoru NLB banke. Ali suština tog slučaja nikada nije bila u samom satu kao simboličnom poklonu, već u mnogo ozbiljnijem pitanju — kako je omogućeno da vrijedna imovina i državni resursi budu prelivani u privatne ruke po cijenama i pod uslovima koji su izazivali ogromne sumnje u zloupotrebu političke moći.
Upravo tu javnost prepoznaje ulogu vrha tadašnjeg sistema vlasti, prije svega Mila Đukanovića i kruga njegovih saradnika. Jer, u državi u kojoj je politička moć bila gotovo apsolutno koncentrisana, teško je povjerovati da su se najkrupniji ekonomski procesi mogli dešavati bez znanja, saglasnosti ili direktnog uticaja najviših adresa vlasti.
I upravo tu leži suština problema. Jer, kada javnost vidi da su neki slučajevi godinama nedodirljivi, dok se istovremeno prema pojedinim akterima nakon 2020. demonstrira gotovo pokazna institucionalna sila, onda se prirodno rađa utisak selektivne pravde.
Selektivnost kao politički signal
U lokalnoj političkoj javnosti sve češće se može čuti ocjena da su istražni i tužilački organi u značajno većoj mjeri usmjereni prema predstavnicima vlasti nakon 2020. godine nego prema nosiocima dugogodišnjeg sistema vlasti. To ne znači da niko iz nove vlasti ne treba da bude predmet istraga — naprotiv. Ali se postavlja pitanje proporcije, prioriteta i političkog konteksta.
Kada se u javnosti stiče utisak da se mnogo energičnije procesuiraju pojedinci koji su bili simboli promjena, nego oni koji su decenijama upravljali državnim resursima, onda se prirodno javlja sumnja da borba protiv korupcije nije samo pravna nego i politički usmjerena.
Posebno je problematično kada se spektakularnim akcijama proizvodi medijski efekat koji prevazilazi samu pravnu suštinu predmeta.
Jer, građani se s pravom pitaju: kako je moguće da država pokazuje gotovo teatralnu odlučnost prema pojedinim akterima poslije 2020, dok su mnogi simboli perioda u kome su nestale fabrike, hoteli, industrija i ogromni javni resursi ostali van ozbiljnog institucionalnog domašaja?
Slučaj Vesne Bratić kao simbol
Jedan od najznakovitijih primjera bila je akcija protiv Vesne Bratić. Bez obzira na pravni epilog i činjenice predmeta, način na koji je sve izvedeno ostavio je snažan utisak političke demonstracije sile. Maskirani policajci, visok stepen operativne gotovosti i medijska dramatizacija stvorili su atmosferu kao da je riječ o opasnom kriminalnom klanu, a ne o bivšoj ministarki.
Upravo je taj nesrazmjer između optužbi i načina postupanja postao ključni politički signal. Javnosti je poslata poruka da niko ko je bio dio post-2020 vlasti neće biti zaštićen od javne diskreditacije, čak ni onda kada sama pravna konstrukcija djeluje tanko i sporno.
Zato mnogi u tom slučaju nisu vidjeli samo pravosudni proces, već i pokušaj disciplinovanja čitavog političkog bloka koji je nosio promjene nakon 2020.
Geopolitika i „poželjni Srbi“
U Crnoj Gori je već duže prisutan pokušaj da se napravi razlika između „prihvatljivih“ i „neprihvatljivih“ srpskih političkih predstavnika. Jedni su poželjni ukoliko su ideološki uklopljeni u koncept tzv. građanske i geopolitički poslušne Crne Gore, dok se drugi predstavljaju kao remetilački faktor koji treba postepeno marginalizovati.
Nije tajna da dio struktura u pojedinim zapadnim diplomatskim krugovima sa podozrenjem gleda na jačanje političkih predstavnika koji otvoreno insistiraju na srpskom identitetu, bliskim odnosima sa Srbijom ili kritičkom odnosu prema određenim zapadnim politikama. U takvom ambijentu, pravosudni procesi mogu postati sredstvo političkog oblikovanja scene.
Cilj nije nužno masovno hapšenje. Mnogo je efikasnije stvoriti atmosferu stalne sumnje, političke toksičnosti i medijskog pritiska, kako bi se određeni politički subjekti vremenom iscrpili, kompromitovali i na kraju isključili iz poželjnih kombinacija buduće vlasti.
Drugim riječima — da se ta politička grana, dominantno srpska, „osuši“.
Priprema terena za 2027.
U tom kontekstu treba posmatrati i sve češće plasiranje teze da je Crnoj Gori potrebna „stabilna“, „proevropska“ i „umjerena“ vlast, što u prevodu često znači kombinacija dijela sadašnje vlasti sa „reformisanim“ DPS-om, ali bez snažnog srpskog političkog faktora.
Da bi takav scenario bio moguć, neophodno je prethodno politički oslabiti i moralno kompromitovati one stranke i ličnosti koje imaju najveći legitimitet u srpskom biračkom tijelu. Upravo zato forsiranje teze da su „svi isti“ postaje ključno oružje. Ono služi da se izbriše razlika između sistemske i epizodne odgovornosti, između tridesetogodišnjeg mehanizma vlasti i pojedinačnih grešaka novih struktura.
Opasnost po demokratiju
Borba protiv korupcije mora biti beskompromisna. Ali ona gubi legitimitet onog trenutka kada postane selektivna ili kada javnost stekne utisak da se pravosuđe koristi za političko preuređenje scene.
Jer, ako građani povjeruju da institucije ne djeluju po pravu nego po političkom nalogu ili geopolitičkom interesu, onda se urušava samo povjerenje u državu.
Crnoj Gori su potrebne institucije koje će procesuirati svakoga ko je kršio zakon — bez obzira na ideologiju, nacionalnost ili političku pripadnost. Ali joj je isto tako potrebna i svijest da se pod plaštom „evropskih vrijednosti“ ponekad pokušava sprovesti vrlo prizeman politički inženjering.
A upravo tu počinje najopasnija zona za svako društvo: kada se borba za pravdu pretvori u borbu za kontrolu političke budućnosti.
Autor: Milija Todorović
Izvor: Žurnal
