Korišćenje hrvatskog prava veta u pregovorima sa Crnom Gorom moglo bi usporiti proširenje Evropske unije, ali i dovesti Hrvatsku u rizik od diplomatske izolacije, ocjenjuje univerzitetski profesor i politikolog Dejan Jović. U analizi za zagrebački Foreign Policy Forum navodi da bi ključne članice EU mogle pojačati pritisak na Zagreb da ne blokira evropski put Crne Gore zbog bilateralnih pitanja.
Srbija je danas jedina država Zapadnog Balkana koja je istinski izvan zapadne političke i bezbjednosne infrastrukture, dok Bosna i Hercegovina, uprkos tome što nije članica NATO-a, već praktično djeluje pod bezbjednosnim kišobranom Alijanse, ocjenjuje univerzitetski profesor i politikolog Dejan Jović u analizi za zagrebački Foreign Policy Forum. Istovremeno upozorava da Republika Srpska predstavlja poseban izazov zbog politika koje su, kako navodi, često otvorenije proruske od onih koje vodi Beograd.
U analizi o geopolitičkom položaju Zapadnog Balkana Jović navodi da su među državama regiona formalno izvan NATO-a ostale Bosna i Hercegovina, Srbija i djelimično priznato Kosovo. Međutim, smatra da su BiH i Kosovo u praksi već dio zapadne bezbjednosne arhitekture.
“U praktičnom smislu, Bosna i Hercegovina i Kosovo već se nalaze pod bezbjednosnim kišobranom NATO-a. NATO održava vojno prisustvo na obje teritorije, dok su ustavni okviri obje države oblikovani uz značajno zapadno vođstvo i i dalje funkcionišu pod snažnim međunarodnim nadzorom”, piše Jović.
Kako navodi, time Srbija ostaje jedina država u regionu koja se zaista nalazi izvan zapadne političke i bezbjednosne infrastrukture.
“Ovo Srbiju ostavlja kao jedinu državu u regionu koja je istinski izvan zapadne bezbjednosne infrastrukture”, navodi autor.
Prema njegovoj ocjeni, nastojeći da očuva politiku vojne neutralnosti, Beograd posljednjih godina dodatno razvija strateško partnerstvo s Kinom.
“Peking je Beogradu isporučio napredne vojne kapacitete, uključujući supersonične balističke raketne sisteme koji nijesu dostupni nigdje drugo u Evropi”, ističe Jović.
Dodaje da upravo zbog toga Evropska unija sve više strateške pažnje posvećuje Srbiji.
“Ona ostaje jedina zemlja Zapadnog Balkana koja nije članica NATO-a niti na svojoj teritoriji ima snage Alijanse, što je smješta izvan šire zapadne političke i bezbjednosne arhitekture”, navodi on.
Govoreći o Bosni i Hercegovini, Jović ocjenjuje da Republika Srpska predstavlja poseban izazov zbog svog političkog kursa.
“Republika Srpska ostaje poseban izazov, vodeći politike koje su često otvorenije proruske od onih koje vodi sam Beograd”, piše autor.
Hrvatska između proširenja EU i bilateralnih uslovljavanja
U drugom dijelu analize Jović se osvrće na položaj Hrvatske u procesu proširenja Evropske unije. Navodi da Zagreb javno podržava proširenje, ali istovremeno nastoji da iskoristi pristupne pregovore kako bi nametnuo bilateralne političke zahtjeve državama kandidatkinjama.
“Hrvatska se nalazi u sve delikatnijoj strateškoj poziciji. Iako Zagreb javno podržava dalje proširenje EU, ne zagovara brzo pristupanje dok zemlje kandidatkinje prethodno ne ispune hrvatske bilateralne političke uslove”, navodi Jović.
Dodaje da Hrvatska u tome slijedi praksu koju su ranije koristile pojedine članice EU, poput Grčke, Slovenije i Bugarske.
Prema njegovoj ocjeni, u odnosima prema Bosni i Hercegovini i Crnoj Gori Hrvatska sve više vodi, kako navodi, etnopolitički pristup. Kao primjer navodi rezolucije Hrvatskog sabora o Bosni i Hercegovini kojima se nastoji uticati na izborno zakonodavstvo druge suverene države.
Jović upozorava da bi korišćenje prava veta tokom pregovora, primjera radi s Crnom Gorom, moglo usporiti ili privremeno zaustaviti novo proširenje Evropske unije.
“Ipak, šire pitanje je služi li takva strategija dugoročno hrvatskim nacionalnim interesima ili proizvodi suprotan učinak”, navodi.
Prema njegovim riječima, ključne članice Evropske unije, posebno Njemačka, proširenje na Zapadni Balkan smatraju strateškim prioritetom, te će vjerovatno vršiti sve veći pritisak na Hrvatsku da ne blokira proces iz razloga koji se doživljavaju kao etnonacionalni.
“Glavni rizik za Hrvatsku je diplomatska izolacija. Mogla bi biti sve više posmatrana kao primjer nacionalističke vanjske politike prema susjednim državama, koja veći naglasak stavlja na neriješene sporove iz ratova devedesetih nego na buduću koheziju, bezbjednost i geopolitičku otpornost Evropske unije”, upozorava Jović.
Na kraju zaključuje da je Hrvatska do sada ostvarila najveći uticaj u odnosima sa Srbijom, gdje je zajedno sa još sedam članica EU podržala odgađanje otvaranja novog pregovaračkog klastera. S druge strane, njen uticaj bio je ograničen u Crnoj Gori, dok je, kako navodi Jović, najslabije rezultate ostvarila u nastojanjima da ostale članice Evropske unije prihvate njene političke stavove prema Bosni i Hercegovini
