Časopisi sa ugledom obezbjeđuju vidljivost naučnih rezultata od strane šire naučne javnosti te se posljedično na taj način ostvaruje uticaj na razvoj određenih disciplina.
Vremenom kako je rastao broj naučnih instituta, univerziteta, postojala je potreba da se razvije čitava paleta naučnih časopisa koji će moći da apsorbuju sve interesantne rezultate naučnog procesa koji postaje veoma intezivan.
U skladu sa tim postojala je potreba da se definišu procedure i kriterijumi kroz koje bi se časopise pozicionirali u grupu rigoroznih. Svi izdavači ulažu značajne napore da im časopisi budu svrstani na listu u okiru baze podataka kakva je Web of Science (WoS). Lista WoS sastoji se od tri baze: SCI/SSCIE (za prirodno-matematičke, tehničke i medicinske nauke), SSCI (za društvene nauke) i A&HCI (za humanističke nauke i umjetnost). U okviru ove baze časopisi se mogu sortirati od najboljih i onih koji su tek u početnim fazama razvoja i zadovoljavaju minimalne kriterijume vezano za proces anonimnih recenzija i procedura revidiranja zahtijevanoj od strane timova koji upravljaju ovim bazama podataka.
Publikovanje u vodećim časopisima iz ovih baza je osnov za sticanje prepoznatljivosti i ostvarivanje akademske komunikacije u naučnoj zajednici današnjice.
Dakle, radovi publikovani u ovim časopisima kandiduju teme za nove radove obezbjeđujući prepoznatljivost i umrežavanje autora sa drugim naučnim grupama. Crna Gora je u postupku pristupanja Evropske unije privremeno zatvorila poglavlje vezano za nauku i kroz to se obavezala da u naučnoj zajednici vrednuje rezultate koristeći u osnovi ista mjerila koja se koriste u drugim, razvijenim zemljama EU.
To je jedini način da postanemo prepoznatljivi dio šire naučne zajednice u Evropi i svijetu. U tom cilju Crna Gora već više od 10 godina primjenjuje različite verzije mjerila o minimumu kriterijuma za izbor u naučna zvanja. Onovni kvalifikacioni parametar u okviru ovih mjerila su bodovi koji se dobijaju za publikovanje radova sa liste WoS. Kao posljedica toga zapaža se ogroman rast broja radova u WoS časopisima, rast citata i vrlo intezivna međunarodna naučna saradnja. Dakle, Univerzitet Crne Gore kao pokretačka snaga razvoja nauke u Crnoj Gori je prihvatio vrednosni sistem i pravila igre koja se primjenjuju u renomiranim institucijama u svijetu.
Kroz to je obezbijeđeno da čak i za izbor u najniža akademska zvanja kandidati moraju da imaju vrijedne naučne publikacije koje pokazuju da njihovi istraživački rezultati aktuelni i mjerljivi sa rezultatima na univerzitetima sa značajno većom reputacijom od naše.
Posljedično, da bismo podstakli naučnu izvrsnost neophodno bi bilo definisati mjerila koja će prepoznati određeni broj izvanrednih naučnika koji kroz svoje publikacije daju doprinose koji su sve više prepoznati u svijetu.
U Crnoj Gori postoji institucija (CANU) koja bi kroz svoje ime ili svrhu formiranja trebala da u svoj sastav uključuje članove čija je osnovna karakteristika naučni rezultati, prepoznatljivost i naučna izvrsnost.
Međutim, čak, površnim pregledom naučnih referenci može se zapaziti da ogroman dio članova nema ili ima veoma skromne publikacije u vodećim časopisima sa WoS liste. Njihov naučni opus je sadržan u publikacijama koje su izvan opšte prihvaćenog sistema za vrednovanje naučno-istraživačkih radova.
Kao posljedica njihov naučni impakt ili prepoznatljivost često ne zadovoljava onovne kriterijume u skladu sa važećim mjerilima na Univerzitetu Crne Gore, a kamoli da se približi rezultatima koji bi mogli karakterisati kao izvrsnost. Kada govorimo o ovoj instituciji ne možemo a da ne primijetimo par problema, koji imaju negativan uticaj na razvoj nauke u Crnoj Gori.
Naime, vrlo je problematično da jedna takva institucija kroz budžet i intrastrukturu uživa status izvrsnosti, a da sa druge strane osnovni kriterijumi koji se primjenjuju za najniža zvanja nisu neophodna da bi se postao član CANU. Ovo bi se moglo tumačiti kao neka inercija koja može biti prevaziđena. Međutim, nekoliko posljednjih izvornih ciklusa pokazuje se da kritična masa članova ili ne posjeduje akademsku objektivnost ili nerazumijevanje da vrednuje naučne rezultate u skladu sa opšteprihaćenim sistemom u nauci.
Kao rezultat toga broj članova koji kroz reference ne zadovoljavaju naučnu izvrsnost se povećava iz izbora u izbore. Kriterijumi za izbor novih članova su daleko od primjene sistema vrijednosti koji se koriste na iole ozbiljnijim naučnim institucijama. Djeluje da ova sutuacija ne može biti prevaziđena unutar same akademije, gdje u okviru tekućeg izbornog ciklusa Odeljenje daje podršku saradniku bez ozbiljnog naučnog prodora, a već dobro prepoznatljivi naučnici u okviru međunarodne naučne javnosti Odjeljenja uskraćuju podršku.
Djeluje kao inverzija sistema vrijednosti koji se trenutno primjenjuje u svijetu, što čak po malo ostavlja utisak neozbiljnosti.
U tom smislu da bi se u Crnoj Gori na objektivan način vrednovala naučna izvrsnost bilo bi logučno uložiti napore na defenisanju mjerila koja bi predstavljala minimum kriterijuma za zvanje izvrsnosti u nauci.
Posljedično pažnja Ministarstva i ostalih institucija bi trebala da bude na podsticaj takvih naučnika, a vjerovatno da bi bilo neophodno da se na postojeće članove akademije primijene takva mjerila.
Ovakav pristup bi bio ohrabrujući za sve koji se sa velikom posvećenošću bave naukom i postižu rezultate mnogo veće od očekivanih za jednu manju zajednicu kakva je Crna Gora.
Redakcija portala PRESS
