Objavljivanje sporazuma između Demokratske partije socijalista i ruske partije Jedinstvena Rusija otvorilo je novu političku polemiku u Crnoj Gori. Dokument koji je DPS godinama držao van očiju javnosti sada je, pod pritiskom političke debate, prvi put objavljen u cjelosti.
Za razliku od uobičajenih partijskih sporazuma koji se često potpisuju na srednjem političkom nivou, dokument sa DPS-om potpisao je čovjek koji je u tom trenutku bio među najmoćnijim političarima u Rusiji.
Na ruskoj strani tog sporazuma nalazi se potpis: „В.В. Грызлов“.
Iza tog potpisa stoji ime Boris Vjačeslavovič Gryzlov, jedan od najuticajnijih ljudi ruske politike tokom prve decenije vlasti Vladimira Putina.
Jedan od stubova Putinovog sistema
Gryzlov je rođen 1950. godine u Vladivostoku, a po obrazovanju je inženjer. Političku karijeru započeo je relativno kasno – tek početkom 2000-ih, u periodu kada Vladimir Putin konsoliduje vlast i gradi novu političku arhitekturu države.
Ubrzo postaje dio tog sistema.
Najprije je imenovan za ministra unutrašnjih poslova Rusije (2001–2003), što je jedna od najosjetljivijih funkcija u državi. Na toj poziciji bio je zadužen za policiju i veliki dio aparata unutrašnje bezbjednosti.
U ruskom političkom sistemu ta funkcija je tradicionalno povezana sa bezbjednosnim strukturama i Savjetom bezbjednosti – institucijom u kojoj se donose ključne odluke o nacionalnoj strategiji, bezbjednosti i spoljnopolitičkim prioritetima države.
Nakon rada u vladi prelazi u parlament.
Od 2003. do 2011. godine Gryzlov je bio predsjednik Državne dume, donjeg doma ruskog parlamenta. U tom periodu parlament je gotovo u potpunosti kontrolisala vladajuća partija Jedinstvena Rusija, čiji je Gryzlov bio jedan od vodećih ljudi i dugogodišnji predsjednik njenog Vrhovnog savjeta.
Politički emisari Kremlja
Nakon parlamentarne karijere Gryzlov nije nestao iz političkog vrha Rusije.
Naprotiv – Kremlj ga je često koristio u politički osjetljivim misijama.
Godine 2015. Vladimir Putin ga imenuje za predstavnika Rusije u pregovorima o ratu u Donbasu, u okviru takozvane Trilateralne kontakt grupe (Rusija – Ukrajina – OEBS), koja je trebalo da sprovede Minske sporazume.
U međunarodnim analizama često je opisivan kao politički pregovarač koji ima direktan kanal prema vrhu ruske bezbjednosne strukture.
Iako formalno nije obavještajac, Gryzlov pripada krugu političara koje analitičari nazivaju „siloviki“ – eliti koja potiče iz bezbjednosnog aparata i koja ima snažan uticaj na državnu strategiju.
Diplomatska funkcija u ključnom savezniku Moskve
Danas je Gryzlov ambasador Rusije u Bjelorusiji, jednoj od najbližih saveznica Moskve.
Ta funkcija ima veliki strateški značaj. Bjelorusija je vojni saveznik Rusije, logistička baza za operacije u Ukrajini i dio političkog projekta poznatog kao Savezna država Rusije i Bjelorusije.
Zbog toga se na toj poziciji obično nalaze političari od posebnog povjerenja Kremlja.
Kontakti sa crnogorskim vrhom
Ime Borisa Gryzlova pojavljuje se u crnogorskoj političkoj hronici još početkom 2000-ih.
U julu 2004. godine boravio je u Crnoj Gori i u Svetom Stefanu razgovarao sa tadašnjim premijerom Milom Đukanovićem. Tema sastanka bili su politički odnosi i ruske investicije u turizam.
Tri godine kasnije, 2007., kao predsjednik ruske Dume ponovo dolazi u Podgoricu gdje se sastaje sa tadašnjim premijerom Željkom Šturanovićem. Razgovaralo se o ekonomskim projektima, ruskom kapitalu u Crnoj Gori i mogućnostima saradnje u oblasti saobraćaja i trgovine.
Taj period bio je obilježen snažnim ulaskom ruskog novca u crnogorsku ekonomiju – od nekretnina i turizma do finansijskog sektora.
Sporazum koji je ponovo otvorio političku raspravu
U takvom kontekstu 2011. godine potpisan je sporazum između DPS-a i Jedinstvene Rusije.
Sa crnogorske strane dokument je potpisao tadašnji visoki funkcioner DPS-a Branimir Gvozdenović, dok je sa ruske strane potpis stavio Boris Gryzlov.
Prema sadržaju sporazuma, dvije partije su se obavezale na:
– političke konsultacije
– razmjenu informacija o situaciji u Rusiji i Crnoj Gori
– saradnju parlamentaraca
– organizovanje političkih seminara i političkih kontakata.
Upravo formulacija o „razmjeni informacija o aktuelnim pitanjima situacije u Ruskoj Federaciji i Crnoj Gori, bilateralnim i međunarodnim odnosima“ sada je postala predmet političke polemike.
Od sankcija do političkih sumnji
Geopolitički kontekst se nakon 2014. godine formalno dramatično promijenio. Poslije ruske aneksije Krima i pogoršanja odnosa Moskve sa Zapadom, Crna Gora je zvanično počela da usklađuje svoju politiku sa Evropskom unijom i NATO-om.
Kulminacija tog procesa bila je 2017. godine, kada je država postala članica NATO-a, dok su odnosi Podgorice i Moskve naglo zahladili.
U tom periodu dio ruskih političara povezanih sa vrhom države našao se na listama sankcija i zabrana ulaska u pojedine zemlje Zapada, a među njima je bio i Boris Gryzlov, član ruskog Savjeta bezbjednosti i dugogodišnji funkcioner Jedinstvene Rusije.
Međutim, najnovija polemika oko sporazuma DPS-a i Jedinstvene Rusije ponovo otvara pitanje koliko je to zahlađenje odnosa bilo stvarno, a koliko politički deklarativno.
Dok su zvanične poruke iz Podgorice bile usmjerene ka euroatlantskim integracijama, sporazum koji predviđa političke konsultacije i razmjenu informacija između vladajuće crnogorske partije i partije Vladimira Putina sugeriše da su politički kanali saradnje sa Moskvom postojali paralelno sa tim procesom.
U tom svjetlu, pojedini analitičari smatraju da su ruski politički i diplomatski akteri, uključujući ljude iz kruga Borisa Gryzlova, zadržali određeni neformalni uticaj na političke partnere u Crnoj Gori – i u periodu kada je država formalno ubrzano ulazila u NATO.
Zbog toga današnje objavljivanje sporazuma ne otvara samo pitanje jedne partijske saradnje, već i širu dilemu o stvarnoj prirodi odnosa između Moskve i dijela crnogorske političke elite u godinama kada je država deklarativno bila na putu euroatlantskih integracija.
