Riječ je o događaju koji može redefinisati odnose unutar evropskog desnog centra, ali i otvoriti nove prilike za političke aktere sa Zapadnog Balkana, uključujući Pokret Evropa sad (PES).
Dugo vremena je Mađarska pod Orbanom predstavljala svojevrsni presedan unutar evropske političke arhitekture. Njegova politika, vođena kroz Fidesz, udaljila se od glavnog toka European People's Party (EPP), što je kulminiralo i formalnim razlazom. Time je unutar evropske desnice stvoren paralelni model – suverenistički, često konfrontirajući prema Briselu, i u mnogim slučajevima skeptičan prema daljem proširenju Evropske unije.
Pobjeda Tisze označava, makar simbolički, kraj tog modela u njegovom najvidljivijem obliku. Nova politička garnitura u Budimpešti ideološki je bliža proevropskom centru-desno, a njeno pozicioniranje unutar EPP političkog kruga signalizira pokušaj reintegracije Mađarske u mainstream evropske tokove.
Upravo tu nastaje prostor koji je do sada bio djelimično zatvoren. Za PES, koji je relativno nova politička snaga u Crnoj Gori, ova promjena dolazi u ključnom trenutku. Ulaskom u Centrist Democrat International, PES je već napravio prvi korak ka međunarodnom umrežavanju unutar demokršćanskog i centar-desnog spektra.
Međutim, do sada je evropski kontekst bio opterećen unutrašnjim podjelama – upravo onima koje je simbolizovao Orban.
Slabljenjem tog faktora, EPP dobija priliku da se dodatno konsoliduje kao dominantna proevropska snaga desnog centra. U takvom ambijentu, potreba za novim, kredibilnim partnerima raste.
PES, sa svojom proevropskom retorikom i fokusom na ekonomske reforme, prirodno se uklapa u taj profil. Ova dinamika ima i šire implikacije za Crnu Goru. Evropske integracije zemlje u velikoj mjeri zavise od političke podrške unutar ključnih evropskih porodica, a EPP je tu i dalje najuticajniji akter.
Svako približavanje PES-a toj strukturi potencijalno znači i jačanje pregovaračke pozicije Podgorice u Briselu. Istovremeno, promjena u Mađarskoj može smanjiti rizik od političkih blokada koje su u prethodnom periodu dolazile iz pojedinih država članica.
Nova vlast, bliža EPP-u i evropskom mainstreamu, vjerovatno će imati konstruktivniji pristup politici proširenja, što je od posebnog značaja za zemlje poput Crne Gore. Ne treba, međutim, precjenjivati brzinu ovih procesa.
PES još uvijek nije član EPP-a, niti je njegovo mjesto u evropskoj političkoj arhitekturi definitivno određeno. Ipak, pravac kretanja postaje jasniji. Uklanjanjem jednog od glavnih izvora tenzija unutar evropske desnice, otvara se prostor za redefinisanje odnosa i uključivanje novih aktera.
U tom smislu, pad Orbana ne znači samo promjenu vlasti u jednoj državi. On označava i potencijalni kraj jedne političke faze u Evropi – faze u kojoj su podjele unutar desnog centra otežavale njegovu koherentnost. Za partije poput PES-a, to može značiti prelazak iz periferije evropske politike ka njenom aktivnijem i uticajnijem jezgru.
Redakcija portala PRESS
