To se navodi se u izvještaju Stejt departmenta Kongresu o politici prema Zapadnom Balkanu, “regionu od direktnog značaja za bezbjednosne i ekonomske interese SAD”.
“Era izgradnje država pod vođstvom SAD je prošla. Politika SAD na Zapadnom Balkanu nije usmjerena na spasavanje ili obnovu, već na stabilnost i obostrano korisna partnerstva”, navodi se u “Izvještaju Kongresu o politici SAD za unapređenje regionalne stabilnosti i prosperiteta na Zapadnom Balkanu”.
U izvještaju sačinjenom na zahtjev Kongresa i objavljenom na sajtu Stejt departmenta, konstatuje se da su napori SAD na Zapadnom Balkanu doprinijeli stvaranju stabilnosti što je postavilo osnove za “drugačiji vid američkog angažmana”.
Navodi se da je administracija SAD fokusirana na osnaživanje lokalnih aktera da sami rješavaju svoje izazove, umjesto da se održava pretjerana zavisnost od međunarodne intervencije ili nadzora, dok su SAD spremne da pruže podršku tamo gdje je njihovo uključivanje poželjno i gdje unapređuje američke interese.
Objašnjava se da promovisanje stabilnosti i unapređenje ekonomskih interesa SAD na Zapadnom Balkanu čine SAD “bezbjednijim, snažnijim i prosperitetnijim” i da je dugoročna politika SAD u regionu usmjerena na širenje partnerstava, suzbijanje prijetnji koje utiču na SAD i regionalnu stabilnost, kao i povećanje ekonomske i trgovinske saradnje, prenosi N1.rs.
– Zlonamjerni akteri mogu da iskoriste regionalnu nestabilnost na štetu američkih interesa. Američka ulaganja na Zapadnom Balkanu tokom posljednjih nekoliko decenija dala su opipljive rezultate, uključujući snažne i pozitivne odnose sa svih šest zemalja: Albanijom, Bosnom i Hercegovinom (BiH), Kosovom, Crnom Gorom, Sjevernom Makedonijom i Srbijom – dio je izvještaja.
Pored regionalne stabilnosti, suzbijanja zlonamjernog uticaja Rusije i Kine i jačanja ekonomske i trgovinske saradnje, u izvještaju se kao ključni prioriteti navode i ulaganja u energetiku i infrastrukturu, borba protiv organizovanog kriminala i jačanje bezbjednosne saradnje.
– Glavni stub politike administracije jeste održavanje stabilnosti u regionu kao preduslova za ostvarenje drugih ciljeva – ističe se i dodaje da su SAD usmjerene na razvijanje pozitivnih odnosa sa svim akterima u regionu i, u tom kontekstu, da tokom ove godine planiraju dijalog sa Sjevernom Makedonijom i Srbijom.
Ističe se da neriješeni sporovi i dugotrajne podjele podrivaju regionalnu stabilnost.
U tom kontekstu SAD nastavljaju da podstiču Srbiju i Kosovo da napreduju u normalizaciji odnosa, s ciljem postizanja pregovaranog i trajnog sporazuma prihvatljivog za obje strane.
U BiH, SAD ostaju posvećene Dejtonskom mirovnom sporazumu, kao i suverenitetu i teritorijalnom integritetu zemlje. Administracija nastoji da učvrsti stabilnost i nastaviće da podstiče aktere u BiH da izbjegavaju destabilizujuće i podjele podstičuće poteze, koji bi ugrozili mogućnosti za unapređenje zajedničke ekonomske agende, dodaje se.
Konstatuje se da je integracija Albanije, Crne Gore i Sjeverne Makedonije u NATO ojačala Alijansu i navodi da će SAD nastaviti da podstiču zemlje da modernizuju svoje vojske i ispune NATO ciljeve, kao i da će koristiti multilateralne platforme, poput Američko-jadranske povelje (A5), kako bi podstakle regionalnu saradnju i lokalno vođena rješenja za regionalne bezbjednosne izazove.
Kada je riječ o Kosovu navodi se da američke oružane snage nastavljaju da učestvuju u NATO misiji KFOR na Kosovu, koja je ključna komponenta u obezbjeđivanju sigurnog i bezbjednog okruženja i slobode kretanja na Kosovu kao i da nastavlja da podržava transformaciju multietničkih Kosovskih bezbjednosnih snaga u profesionalne teritorijalne odbrambene snage.
BiH se podstiče da poveća budžet za odbranu kako bi doprinijela regionalnoj i globalnoj bezbjednosti, dok se za Kosovo i Albaniju navodi da su osnivački članovi Odbora za mir i da će se pridružiti BiH kao doprinosioci Međunarodnim stabilizacionim snagama za Gazu, što naglašava tranziciju regiona od korisnika bezbjednosti ka njenom pružaocu.
U izvještaju se navodi i da će bezbjednosna i odbrambena saradnja biti nastavljena i sa Srbijom “na načine koji unapređuju američke interese”.
Kao drugi stub politike SAD prema Zapadnom Balkanu izvještaj navodi nadmetanje za američke komercijalne interese u regionu koji pruža ekonomske mogućnosti.
Sa populacijom od 18 miliona stanovnika, region se nalazi na važnim transportnim koridorima, posjeduje prirodne resurse, rastući tehnološki sektor i kvalifikovanu radnu snagu. U saradnji sa vladama, SAD će podsticati lokalne napore za unapređenje poslovnog okruženja, smanjenje regulatornih prepreka, jačanje sprovođenja ugovora i obezbjeđivanje transparentnih procesa javnih nabavki koji pogoduju američkim kompanijama, navodi se.
Administracija SAD daje prioritet saradnji sa partnerima na jačanju mehanizama za provjeru investicija koji štite kritičnu infrastrukturu od predatorskih stranih preuzimanja. Radi ostvarivanja tih ciljeva, Stejt department će sarađivati sa Ministarstvom trgovine, Međunarodnom razvojnom finansijskom korporacijom, Eksportno-importnom bankom, Agencijom za trgovinu i razvoj i drugim institucijama kako bi identifikovali, razvijali i unapređivali poslove koji koriste i američkim kompanijama i regionalnim ekonomijama.
Pristup tržištu je od ključnog značaja. Administracija je fokusirana na obezbjeđivanje fer i recipročine trgovine i uklanjanje prepreka za američke kompanije. Kancelarija trgovinskog predstavnika SAD pregovara o sporazumima o recipročinoj trgovini sa Sjevernom Makedonijom i Srbijom. Okvirni sporazum sa Sjevernom Makedonijom iz februara omogućiće američkim izvoznicima neviđen pristup tom tržištu, navodi se.
U izvještaju se konstatuje da region pati od infrastrukturnog deficita pošto fizičke transportne mreže zaostaju za evropskim standardima, digitalna infrastruktura predstavlja izazov zbog neujednačene pokrivenosti širokopojasnim internetom velikih brzina i nedovoljnih kapaciteta sajber bezbjednosti za zaštitu rastućih digitalnih mreža regiona a energetska infrastruktura je zastarela, neefikasna i ponekad previše zavisna od ruskog uvoza.
SAD će nastaviti da ulažu u infrastrukturu u partnerstvu sa američkim kompanijama, dodaje se i precizira da će raditi na tome da “američke firme daju značajan doprinos strateškim infrastrukturnim koridorima, uključujući Jadransko-jonski koridor i Koridor VIII od Jadrana do Crnog mora”.
SAD će podržavati regionalne forume kao što je Inicijativa tri mora i raditi na proširenju bilateralnih sporazuma, nadovezujući se na međuvladin sporazum SAD i Srbije o energetskoj infrastrukturi iz 2024, dodaje se uz objašnjenje da međuvladini sporazumi omogućavaju američkim kompanijama da se efikasnije nadmeću za strateške projekte u transportu, informaciono-komunikacionim tehnologijama i namenskoj industriji protiv konkurencije koja dolazi od protivničkih aktera i ponuđača nižih standarda.
Izvještaj konstatuje energetsku zavisnost regiona od Rusije i navodi da diverzifikacija energetskih izvora, uključujući obilne američke energetske resurse, povećava regionalnu stabilnost i prosperitet.
Američki tečni prirodni gas, nuklearna tehnologija (uključujući male modularne reaktore) i obnovljivi izvori energije predstavljaju komercijalno privlačne i geopolitički održive alternative. Sve ove zemlje učestvovale su na februarskom Transatlantskom samitu o gasnoj bezbjednosti. Srbija i BiH pridružile su se zajedničkoj izjavi o ulaganjima koja mogu povećati bezbjedno i pouzdano snabdijevanje Evrope energijom, precizira se.
Stejt department će aktivno raditi na pretvaranju regionalnog interesovanja u komercijalne poslove, a prioritetni projekti uključuju gasovod Južna interkonekcija između Hrvatske i BiH, predloženi gasni interkonektor Srbija–Sjeverna Makedonija, razvoj hidroenergije u Albaniji, BiH, Sjevernoj Makedoniji i Srbiji, unapređenje kosovskih termoelektrana na ugalj i projekte gasifikacije uglja, kao i dodatne prenosne kablove koji povezuju elektroenergetske mreže Zapadnog Balkana sa evropskim tržištima.
Učešće američkog privatnog sektora u ovim projektima doprinosi cilju administracije da eliminiše nesiguran ruski gas u regionu i jača pristup američkom tržištu, ističe se u dokumentu.
U izvještaju se navodi i da SAD imaju komercijalni i starteški interes da podrže reforme koje stvaraju predvidivo, transparentno i pravilima uređeno poslovno okruženje u kojem američke kompanije mogu uspješno da posluju jer slabo upravljanje odvraća investicije, narušava konkurenciju i predstavlja kanal za transnacionalni organizovani kriminal.
Kao jedna od ključnih prijetnji po SAD i Zapadni Balkan izdavja se zlonamjerno miješanje Kine i Rusije koje “aktivno nastoje da iskoriste nestabilnost, korupciju i slabo upravljanje u regionu”.
Održavanje stabilnosti i širenje komercijalne saradnje predstavljaju snažne alate za suzbijanje zlonamjernog uticaja na Zapadnom Balkanu, navodi se i dodaje da Moskva podstiče etničke tenzije i finansira destabilizujuće aktere kako bi vršila pritisak na političare i oslabila poverenje javnosti u zapadne institucije dok Kina širi svoju meku moć i koristi trgovinu, državne zajmove, mito, propagandu i partnerstva sa elitama kako bi povećala uticaj, fokusirajući se na oblasti sa niskim nivoom transparentnosti i slabim upravljanjem.
Fokus administracije SAD na regionalnu stabilnost i komercijalni angažman predstavlja najtrajniju odbranu od oba oblika miješanja. Zemlje sa rastućim ekonomijama i transparentnim institucijama mnogo su manje podložne manipulaciji, navodi se u izvještaju.
Kriminalne grupe sa Zapadnog Balkana predstavljaju direktnu prijetnju nacionalnoj bezbjednosti i teritoriji SAD, dodaje se u izvještaju.
Kriminalne mreže sa Zapadnog Balkana uspostavile su veze koje jačaju i obogaćuju narko-kartele sa zapadne hemisfere označene kao strane terorističke organizacije, a koji zauzvrat trguju ilegalnim narkoticima i olakšavaju ilegalnu imigraciju u SAD.
Administracija SAD će razbijati te mreže gdje god djelovale, a prioritet se daje partnerstvu sa lokalnim akterima radi razbijanja transnacionalnih kriminalnih organizacija, prekidanja tokova ilegalnih droga namijenjenih američkom tržištu i suzbijanja povezanog pranja novca i nezakonitih finansijskih tokova, navodi se u izvještaju.
Kada je riječ o strategiji za korišćenje sredstava u izvještaju se navodi da “administracija usmjerava resurse ka aktivnostima koje donose jasne i mjerljive koristi za američke interese, dajući prioritet kratkoročnim i opipljivim rezultatima umjesto neograničenoj izgradnji institucija”.
Fokus će, kako se navodi, biti na: tržišnom pristupu za američke kompanije, komercijalnim sporazumima, bezbednosti, suzbijanju organizovanog kriminala, obrazovnim razmjenama i regionalnim bezbjednosnim programima.
Na kraju se dodaje da SAD nastavljaju programe kontrole naoružanja, vojne obuke, međunarodne vojne edukacije, mirovnih operacija i uklanjanja mina u regionu Zapadnog Balkana.
