Sagovornici lista Danas navode da je riječ o Estoniji, Letoniji i Litvaniji.
Upozoravaju da je ovakav pristup do sada nezabilježen u procesu evropskih integracija Srbije i da predstavlja ozbiljan signal za uzbunu, ukoliko je građankama i građanima Srbije stalo do evropske budućnosti države.
„Dogorjelo je do noktiju“, poručuju.
Za ovakvu situaciju odgovornim smatraju režim Aleksandra Vučića, ističući da je on odavno iscrpio sav politički kredit i vjerodostojnost kada je riječ o namjeri da Srbija napreduje na evropskom putu, zbog koruptivnog načina upravljanja državom, kršenja ljudskih prava i gušenja slobode govora.
Kako je izvijestio Radio Slobodna Evropa, razlozi za protivljenje otvaranju Klastera 3 uglavnom se odnose na stanje u oblasti vladavine prava, dok se kod pojedinih država ne može zanemariti ni činjenica da Srbija nije uvela sankcije Rusiji zbog invazije na Ukrajinu.
Neuvođenje sankcija Rusiji bio je prvi razlog zbog kojeg je proces pristupnih pregovora Srbije sa Evropskom unijom praktično blokiran još od decembra 2021. godine. U međuvremenu je došlo do dodatnog pogoršanja stanja u oblasti vladavine prava, što je evidentirano i u izvještajima Evropske komisije.
Klaster 3 odnosi se na konkurentnost i inkluzivni rast i obuhvata osam pregovaračkih poglavlja. Evropska komisija je još 2021. godine ocijenila da su ispunjeni uslovi za njegovo otvaranje.
Podsjetimo, za otvaranje ili zatvaranje klastera u pristupnim pregovorima neophodna je saglasnost svih država članica Evropske unije.
„Novitet je Švedska“
“Poznata je činjenica da je Holandija država članica EU koja je najviše fokusirana na vladavinu prava u zemljama Zapadnog Balkana. Dokaz za to je činjenica da u svakoj ambasadi u regionu imaju posebnog službenika koji prati isključivo ovu oblast, kao i poseban dio fondova namijenjenih toj svrsi. Zahvaljujući tome, njihova informisanost je izuzetno dobra i ne postoji način da ih uvjerite da postoje pozitivni pomaci ako ih u stvarnosti nema. Ovako jasan stav Holandije zapravo je poruka da strategija „napravim problem da bih ga rješavao“ jednostavno više ne prolazi”, kaže za Danas Goran Miletić, osnivač i izvršni direktor Fondacije Balkans Forward.
Novost je svakako Švedska, dodaje on, ističući da je ta država ranije bila prilično blagonaklona prema vlastima u Srbiji, ali da se njen stav naglo promijenio prije nekoliko godina.
“Iako neki tu promjenu povezuju sa antiimigrantskom partijom koja podržava manjinsku vladu, ono što sam nezvanično čuo jeste da švedske vlasti jednostavno više ne vide ni najmanji napor Srbije ka nastavku evropskih integracija. Činjenica je da se parlamentarni izbori u Švedskoj održavaju u septembru i da se očekuje promjena vlasti, ali ne vjerujem da će se stav prema otvaranju klastera tako lako promijeniti”, objašnjava Miletić.
I baltičke države predstavljaju novinu, a njihov stav bi se možda mogao promijeniti ukoliko bi bilo napretka u oblasti spoljne politike i odnosa prema Rusiji. Pored njih, postoji još nekoliko skeptičnih država koje nemaju tako čvrst stav, ali će prilikom glasanja vjerovatno podržati pomenute četiri države.
“U svakom slučaju, suština problema je gubitak povjerenja u vlasti u Srbiji, koje je sve izraženije, kao i činjenica da države članice više ne vjeruju opravdanjima i objašnjenjima koja dolaze iz Beograda. Istovremeno, stanje na terenu nastavlja da se pogoršava. S druge strane, ne može se govoriti o tome da Evropska unija „diže ruke od Srbije“, ali će eventualni ulazak Crne Gore u EU vjerovatno predstavljati jasnu poruku građanima Srbije”, zaključuje Goran Miletić.
Naim Leo Beširi, direktor Instituta za evropske poslove, kaže za Danas da ovo nije još jedan u nizu diplomatskih nesporazuma, već ozbiljan politički signal da povjerenje značajnog broja država članica Evropske unije u vlast Aleksandra Vučića više ne postoji.
“Kada pet država iz različitih djelova Evrope, sa različitim političkim tradicijama i spoljnopolitičkim prioritetima, istovremeno blokira napredak Srbije, onda više nije riječ o pojedinačnim rezervama, već o stvaranju šireg konsenzusa da je Srbija ozbiljno skrenula sa evropskog puta. Drugim riječima, dogorjelo je do noktiju”, kaže sagovornik Danasa.
Dodaje da ovako nepovoljan odnos prema Srbiji nije zabilježen od početka pristupnih pregovora.
“I ranije su pojedine države usporavale ili blokirale otvaranje klastera, ali nikada nijesmo imali situaciju da se istovremeno sabiraju primjedbe na vladavinu prava, ljudska prava, izborne uslove i spoljnu politiku. To znači da problem više nije jedno otvoreno pitanje, već da sve veći broj članica smatra da postoji sistemski problem u načinu na koji se danas upravlja Srbijom. Kada se tome doda činjenica da se u Evropskom parlamentu očekuje nova kritička rezolucija o Srbiji, kao i sve glasniji zahtjevi da se preispita isplata sredstava iz evropskog Plana rasta ukoliko ne bude suštinskih reformi, postaje jasno da posljedice mogu biti mnogo ozbiljnije od još jednog zastoja u pregovorima. To bi moglo značiti manje evropskih sredstava, usporavanje investicija, slabije ekonomske perspektive i dodatno udaljavanje Srbije od članstva u Evropskoj uniji”, ističe Beširi.
Na pitanje da li predsjednik Vučić može preokrenuti ovaj trend, sagovornik odgovara potvrdno.
“Teoretski može, ali to više nije moguće postići diplomatskim porukama ili ličnim odnosima sa evropskim liderima. Evropska unija godinama je pokazivala strpljenje i bila spremna na kompromise zarad regionalne stabilnosti. Danas je taj kredit povjerenja očigledno pri kraju. Bez vidljivih i mjerljivih rezultata u oblasti vladavine prava, slobodnih izbora, borbe protiv korupcije i usklađivanja sa zajedničkom spoljnom i bezbjednosnom politikom EU, teško je očekivati promjenu stava država članica. Drugim riječima, čak i kada bi sjutra priznao Kosovo, što Vučić često predstavlja kao uslov za ulazak Srbije u EU, to danas gotovo ništa ne bi značilo, jer su korupcija, kriminal i ozbiljno urušene građanske slobode, uključujući slobodu izbora, okupljanja i medija, dostigli alarmantan nivo. Samo promjena vlasti može izvući Srbiju iz takvog stanja, a ne, kako tvrdi, „lažljivi Vučić“, koji je na vlasti duže od Miloševića”, navodi on.
Dodaje da najveći problem nije to što je Srbija izgubila podršku jedne ili dvije države, već činjenica da se među sve većim brojem članica učvršćuje uvjerenje da sadašnja vlast više nije pouzdan partner za sprovođenje evropskih reformi.
“Kada se takva percepcija jednom učvrsti, potrebno je mnogo godina da se promijeni. Zato je ovo mnogo više od diplomatskog upozorenja. To je signal da je Srbija ušla u najozbiljniju krizu odnosa sa Evropskom unijom od početka pristupnih pregovora. Cijena takve politike neće se mjeriti samo brojem neotvorenih klastera, već izgubljenim vremenom, propuštenim investicijama, evropskim fondovima koji mogu ostati nedostupni i sve neizvjesnijom evropskom budućnošću građana Srbije. A to znači i lošiji život za sve nas, posebno za one najranjivije”, kaže Naim Leo Beširi.
Prema njegovim riječima, posebnu težinu cijeloj situaciji daje činjenica da nije riječ o bilo kojim državama članicama.
“Holandija je decenijama među najstrožim zagovornicima vladavine prava i borbe protiv korupcije u procesu proširenja. Švedska dosljedno insistira na zaštiti ljudskih prava, demokratskih standarda i slobodnim izborima. Estonija, Letonija i Litvanija, zbog sopstvenog istorijskog iskustva sa Sovjetskim Savezom i neposredne bezbjednosne ugroženosti usljed ruske agresije na Ukrajinu, pitanje usklađivanja sa zajedničkom spoljnom i bezbjednosnom politikom Evropske unije smatraju pitanjem od suštinskog značaja. Kada upravo ove države izraze ozbiljne rezerve prema Srbiji, to pokazuje da su dovedeni u pitanje gotovo svi ključni kriterijumi na kojima počiva evropska integracija: vladavina prava, demokratija, ljudska prava i spoljnopolitička usklađenost”, zaključuje sagovornik Danasa.
Izvor: Danas
