Donošenjem Zakona o sigurnosti snabdijevanja naftnim derivatima i usvajanjem ažuriranog Akcionog plana za formiranje obaveznih rezervi, Crna Gora je u potpunosti uskladila pravni okvir sa pravnom tekovinom Evropske unije u oblasti energetike i postavila temelje za održiv sistem rezervi nafte i naftnih derivata.
U dokumentu se navodi da je država prihvatila alternativni scenario prema kojem sve obaveze moraju biti ispunjene do kraja 2027. godine, odnosno juna 2028, u skladu sa zahtjevom Evropske komisije da Crna Gora prije ulaska u EU obezbijedi rezerve u količini od 90 dana neto uvoza.
„Crna Gora se obavezala da rezerve formira u skladu sa alternativnim scenarijom koji predviđa ispunjenje svih zahtijevanih obaveza do kraja 2027, odnosno juna 2028. godine“, ističe se u dokumentu.
Finansiranje obaveznih rezervi obezbjeđuje se kroz naknadu od tri centa po litru eurodizela, bezolovnog benzina i tečnog naftnog gasa, koja je dio prodajne cijene derivata. Prikupljanje naknade počelo je 11. februara 2025. godine, a sredstva prikupljaju uvoznici.
Prema podacima, veliki uvoznici zadržavaju jedan cent za troškove održavanja rezervi, dok dva centa uplaćuju na poseban račun budžeta kod Centralne banke. Manji uvoznici cjelokupan iznos uplaćuju državi.
Do sada su veliki uvoznici zadržali oko 1,86 miliona eura, dok je na posebnom računu prikupljeno više od 13,7 miliona eura namijenjenih formiranju rezervi koje obezbjeđuje Uprava za ugljovodonike.
Veliki uvoznici su tokom 2025. godine u potpunosti ispunili svoju obavezu i formirali 44.260 tona rezervi, što čini 39,4 odsto ukupne obaveze, a te količine skladište se u Crnoj Gori, Hrvatskoj i Grčkoj. Preostala obaveza od 68.080 tona, odnosno 60,6 odsto, odnosi se na Upravu.
„Uprava već sada raspolaže mogućnošću da formiranjem rezervi u formi takozvanih tiketa u potpunosti formalno ispuni obavezu“, naglašeno je u dokumentu.
Tiket predstavlja ovjeren ugovor o pravu moguće kupovine naftnih derivata, koji omogućava državi ili uvozniku da u svakom trenutku povuče ugovorenu količinu goriva.
Za ispunjenje obaveze Uprave kroz tikete potrebno je oko 500.000 eura mjesečno, dok prosječni mjesečni prihodi od naknade iznose oko 800.000 eura, što omogućava stabilno finansiranje sistema.
Sa druge strane, formiranje rezervi u gotovom proizvodu znatno je skuplje. Ranije je procijenjeno da je potrebno oko 40 miliona eura kada je cijena derivata bila 600 eura po toni, dok bi sada, zbog rasta cijena na preko 1.200 eura po toni, bilo potrebno više od 80 miliona eura.
„Strateški cilj države ostaje da se obavezne rezerve obezbijede u što većoj mjeri u gotovom proizvodu tokom 2026. i 2027. godine, kao i da budu fizički dostupne u skladištima na teritoriji Crne Gore, čime se može garantovati sigurnost snabdijevanja i otpornost energetskog sistema“, ističe se u dokumentu.
Preostali dio obaveze Uprava će ispuniti kroz tikete, a konačna dinamika zavisiće od cijena nafte na međunarodnom tržištu, koje su pod snažnim uticajem globalne nestabilnosti i geopolitičkih dešavanja.
“Scenariji pokazuju da bi, u zavisnosti od cijene derivata od 700 do 1.300 eura po toni, Crna Gora mogla da obezbijedi između 24.000 i 44.000 tona fizičkih rezervi, dok bi preostale količine bile pokrivene tiketima, čime bi ukupna obaveza od 68.080 tona bila ispunjena do 2027. godine”, zaključuje se u dokumentu.
Izvor: CdM
