Direktor ANB je odgovorio na 20 pitanja RTCG, povodom bezbjednosne situacije, reformi u agenciji, navodima o zloupotrebama u ranijem periodu, ko je iz podzemlja imao legitimacije Službe, šta je sa dosijeom Duška Jovanovića, jesu li uništene arhive službe…
Janović je istakao da Građani moraju znati da Agencija djeluje u skladu sa zakonom i Ustavom, i da štiti državu.
“To je dug proces, ali bez toga nema ni stabilne države ni ozbiljnog bezbjednosnog sistema”, podvukao je direktor ANB-a.
- Koji su ključni prioriteti Vašeg mandata na čelu ANB-a i šta konkretno planirate da reformišete unutar službe?
– Prije svega, želim vrlo jasno da saopštim da Agencija za nacionalnu bezbjednost Crne Gore, kao politički i ideološki neutralna institucija, nije niti će biti instrument politike, već stub sistema nacionalne bezbjednosti koji djeluje isključivo u skladu sa Ustavom i zakonom. Naš osnovni mandat ostaje zaštita Ustavom utvrđenog pravnog poretka, nezavisnosti, suvereniteta, teritorijalnog integriteta i bezbjednosti Crne Gore.
Kada govorimo o prioritetima mog mandata, oni su definisani kroz nekoliko paralelnih pravaca koji danas nijesu karakteristični samo za Crnu Goru, već za čitav region Zapadnog Balkana i evropski bezbjednosni prostor.
Prvi prioritet jeste jačanje kontraobavještajnih kapaciteta države i unapređenje međusektorske saradnje svih organa koji čine obavještajno-bezbjednosni sektor Crne Gore, sa ciljem snažnijeg institucionalnog jedinstva i koordinisanog odgovora na savremene bezbjednosne izazove. Suočavamo se sa sofisticiranim oblicima hibridnog djelovanja, pokušajima institucionalnog uticaja, sajber-operacijama, ekonomskim pritiscima i koordinisanim informacionim kampanjama. U tom dijelu, Agencija ulaže maksimalne napore zajedno sa organima koji čine obavještajno-bezbjednosni sektor Crne Gore i službama evroatlantske zajednice, u skladu sa nacionalnim interesima i međunarodnim obavezama Crne Gore.
Drugi prioritet odnosi se na unutrašnju profesionalizaciju Agencije. To podrazumijeva modernizaciju, koja podrazumijeva i unapređenje postojećih i uvođenje novih softverskih i tehnoloških rješenja, zatim unapređenje bezbjednosne kulture, digitalizaciju procesa, razvoj kapaciteta za sajber bezbjednost i snažnije mehanizme interne kontrole. Danas je ključ u brzoj obradi podataka, procjeni rizika i preventivnom djelovanju.
Treći prioritet je depolitizacija operativnog rada i jačanje institucionalne odgovornosti. Agencija mora biti profesionalna zajednica ljudi koji služe državi. Zato insistiramo na sistemu u kojem će napredovanje zavisiti od stručnosti, integriteta i rezultata.
Međutim, moram biti vrlo precizan: reforme u Agenciji sprovode se odgovorno i institucionalno, uz puno poštovanje principa profesionalnosti, zakonitosti i zaštite bezbjednosnih kapaciteta države. Određeni procesi reorganizacije i unapređenja metoda rada nose odgovarajući stepen tajnosti upravo zato što se radi o nacionalnoj bezbjednosti. Vjerujem da postoji razumijevanje da se reforme u bezbjednosno-obavještajnoj službi ne mogu u potpunosti voditi kroz medijski prostor, ali javnost svakako treba blagovremeno i odgovorno informisati o ključnim pravcima i ciljevima tih procesa.
Takođe, jedan od važnih segmenata jeste i biće dalje unapređenje saradnje sa Specijalnim državnim tužilaštvom, policijom, organima obavještajno-bezbjednosnog sektora i međunarodnim partnerima u cilju efikasnijeg suprotstavljanja djelatnostima koje ugrožavaju nezavisnost, suverenitet i Ustavom utvrđeni pravni poredak Crne Gore, kao i njen ekonomski i bezbjednosni sistem, uključujući organizovani kriminal, hibridne prijetnje i strani maligni uticaj. Danas nijedna služba ne može samostalno odgovoriti na složene i asimetrične bezbjednosne izazove koji prevazilaze državne granice i zahtijevaju koordinisan institucionalni i međunarodni odgovor.
Na kraju, želim da kažem i ovo: najvažnija reforma nije tehnička ni kadrovska — već obnova povjerenja građana u institucije bezbjednosti. Građani moraju znati da Agencija djeluje u skladu sa zakonom i Ustavom, da štiti državu. To je dug proces, ali bez toga nema ni stabilne države ni ozbiljnog bezbjednosnog sistema.
- Kako biste danas ocijenili ukupno bezbjednosno stanje u Crnoj Gori i koji su trenutno najveći rizici po nacionalnu bezbjednost?
– Ukupno bezbjednosno stanje u Crnoj Gori ocjenjujem stabilnim, ali i zahtjevnim, jer prijetnje više nijesu isključivo klasične, vidljive i teritorijalno ograničene, već se ispoljavaju kroz organizovani kriminal, hibridno djelovanje, sajber prijetnje, pokušaje institucionalnog uticaja, dezinformacione kampanje i pritiske na ekonomske interese države.
Zabrinjavaju sve izraženiji oblici hibridnog djelovanja organizovanih kriminalnih grupa koje, koristeći regionalne i međunarodne veze, kao i savremene tehnologije i alate zasnovane na vještačkoj inteligenciji, nastoje ostvariti uticaj na bezbjednosne, ekonomske i društvene procese. Istovremeno, prisutni su i različiti oblici stranog manipulisanja informacijama i miješanja u informativni prostor (FIMI), kroz koordinisane dezinformacione i uticajne aktivnosti usmjerene na destabilizaciju društvenih i institucionalnih prilika, slabljenje povjerenja građana u institucije i usporavanje evropskog puta Crne Gore, sa ciljem sprečavanja da postane naredna članica Evropske unije. Upravo zato je od ključnog značaja snažna međuinstitucionalna saradnja, razvoj kontraobavještajnih i analitičkih kapaciteta, kao i kontinuirana saradnja sa partnerskim službama iz regiona i evroatlantske zajednice u cilju zaštite nacionalnih interesa, institucionalne stabilnosti i strateškog evropskog opredjeljenja Crne Gore.
Posebnu pažnju posvećujemo i sajber bezbjednosti, zaštiti kritične infrastrukture, prevenciji radikalizacije i ekstremizma, kao i zaštiti ekonomskih interesa Crne Gore. To su oblasti u kojima se bezbjednosni rizici često ne vide odmah, ali njihove posljedice mogu biti dugoročne i ozbiljne.
- Koliko organizovani kriminal i dalje predstavlja prijetnju institucijama države i da li ANB danas ima veće kapacitete nego ranije da odgovori na te izazove?
– Organizovani kriminal i dalje predstavlja ozbiljan bezbjednosni izazov, ne samo zbog svoje finansijske i međunarodne dimenzije, već i zbog pokušaja uticaja na institucije, ekonomske tokove i ukupnu društvenu stabilnost. Upravo zato borba protiv organizovanog kriminala zahtijeva kontinuiran, koordinisan i institucionalan odgovor svih nadležnih organa.
Kada je riječ o kapacitetima Agencije, smatram da danas postoji veći nivo institucionalne koordinacije, bolja međusektorska saradnja i značajno unaprijeđeni analitički i tehnološki kapaciteti u odnosu na raniji period. Agencija kontinuirano radi na modernizaciji svojih metoda rada i unapređenju saradnje sa policijom, Specijalnim državnim tužilaštvom i međunarodnim partnerima.
Naravno, organizovani kriminal je fenomen koji se konstantno prilagođava i djeluje transnacionalno, zbog čega nijedna institucija ne može govoriti o konačno dobijenoj borbi. Međutim, mogu reći da danas postoji mnogo snažnija svijest institucija o potrebi zajedničkog djelovanja u zaštiti nacionalnih interesa i bezbjednosti države.
- Dio opozicije tvrdi da se u ANB-u sprovode politički motivisane smjene i kadrovska prekompozicija unutar službe. Kako odgovarate na te optužbe?
– Agencija za nacionalnu bezbjednost je institucija države, a ne bilo koje političke strukture, i sve odluke koje se odnose na organizaciju rada, raspoređivanje kadra i unutrašnje procedure donose se isključivo u skladu sa zakonom, profesionalnim standardima i potrebama službe.
Razumijem da u društvu postoje različita politička tumačenja određenih procesa, međutim, smatram da je veoma važno da sektor nacionalne bezbjednosti ne bude predmet politizacije i dnevno-političkih interpretacija. Kadrovska pitanja u bezbjednosnom sektoru moraju se posmatrati prije svega kroz prizmu profesionalnosti, bezbjednosnih procjena, efikasnosti sistema i potreba službe.
Takođe, želim da naglasim da Agencija u svom radu postupa u skladu sa zakonom, uz jasno definisane mehanizme parlamentarne i institucionalne kontrole. Svaki službenik se cijeni na osnovu profesionalnog integriteta, stručnosti i sposobnosti da odgovorno obavlja poslove od značaja za nacionalnu bezbjednost.
Naš fokus nije politika, već zaštita nacionalnih interesa, stabilnosti institucija i bezbjednosti građana Crne Gore.
- Da li postoje pritisci političkih centara moći na rad ANB-a i može li služba danas da funkcioniše potpuno profesionalno i nezavisno?
– U sektoru nacionalne bezbjednosti uvijek postoje različiti društveni, politički i spoljnopolitički interesi koji nastoje da utiču na bezbjednosne procese, i to nije specifičnost samo Crne Gore, već gotovo svih savremenih demokratskih sistema. Međutim, suština je upravo u tome da institucije budu dovoljno profesionalne i institucionalno stabilne da takve pritiske prepoznaju i da na njih ne djeluju van zakonskog okvira.
Mogu da kažem da je moj stav vrlo jasan — Agencija mora funkcionisati isključivo u skladu sa zakonom i nacionalnim interesima Crne Gore, a ne u interesu bilo kojeg političkog ili drugog centra moći. Profesionalnost, politička neutralnost i institucionalna odgovornost nijesu samo zakonska obaveza, već preduslov povjerenja građana i međunarodnih partnera u rad Agencije.
Naravno, nije realno očekivati da sektor bezbjednosti bude potpuno izolovan od ukupnog društvenog i političkog ambijenta, ali je veoma važno da postoje jasne institucionalne granice, mehanizmi kontrole i profesionalna bezbjednosna kultura koja obezbjeđuje zakonit i nepristrasan rad.
Upravo zato insistiramo na jačanju profesionalnih standarda, internih kontrolnih mehanizama i odgovornosti svih nivoa rukovođenja unutar Agencije.
- Koliko je ANB danas očišćena od eventualnih kompromitovanih kadrova i da li su sprovedene unutrašnje provjere zaposlenih? Da li je tačno da su prije deset ili više godina pojedini istaknuti nosioci organizovanog kriminala u zemlji i regionu imali legitimacije Agencije?
– Agencija kontinuirano sprovodi unutrašnje bezbjednosne provjere u skladu sa zakonom, jer je integritet službe jedan od ključnih preduslova za efikasan rad sistema nacionalne bezbjednosti. To nije jednokratan proces, već trajna obaveza svake ozbiljne obavještajno-bezbjednosne službe.
Takođe, važno je podsjetiti da je od 2020. godine do danas na čelu Agencije bilo više rukovodnih struktura i direktora, što samo po sebi pokazuje da su se u različitim periodima preduzimale određene reorganizacije, provjere i institucionalne promjene unutar sistema. Međutim, kada god postoje navodi ili osnovi sumnje koji mogu ukazivati na eventualne nezakonitosti ili kompromitujuće veze pojedinaca, podrazumijeva se postupanje nadležnih državnih organa, a ne isključivo same Agencije.
Kada govorimo o eventualnim kompromitovanim pojedincima, veoma je važno razlikovati institucionalni sistem od pojedinačne odgovornosti. Ukoliko postoje osnovi sumnje na nezakonito postupanje bilo kojeg službenika, nadležne institucije postupaju u skladu sa svojim ovlašćenjima. Agencija u tom dijelu ostvaruje saradnju sa državnim tužilaštvom i drugim nadležnim organima.
Što se tiče navoda o legitimacijama iz perioda bivše SDB, ono što mogu da kažem jeste da ne postoje saznanja koja bi ukazivala na takve pojave kada je riječ o današnjoj Agenciji za nacionalnu bezbjednost. Interes države je da bezbjednosni sektor bude profesionalan, institucionalno stabilan i otporan na svaki oblik nezakonitog ili kompromitujućeg uticaja.
Upravo zato danas poseban fokus stavljamo na profesionalne standarde, bezbjednosne provjere, interne kontrolne mehanizme i jačanje bezbjednosne kulture unutar same Agencije.
- Da li u arhivama ANB-a postoji dosije koji se odnosi na ubistvo Duška Jovanovića i da li je služba spremna da kompletna dokumentacija bude dostupna nadležnim organima?
– Agencija postupa isključivo u skladu sa zakonom i u punoj saradnji sa nadležnim državnim organima u svim predmetima koji su od značaja za bezbjednost države i vladavinu prava, uključujući i slučajeve koji godinama izazivaju veliku pažnju javnosti.
Kada je riječ o konkretnom pitanju, važno je razumjeti da se službene evidencije i dokumentacija u Agenciji ne vode niti klasifikuju na način na koji se to često pojednostavljeno predstavlja u javnom prostoru.
Agencija će nadležnim državnim organima staviti na raspolaganje svu dokumentaciju i podatke koji, u skladu sa zakonom, mogu biti od značaja ili koristi za rasvjetljavanje bilo kog slučaja od interesa za vladavinu prava i bezbjednost države.
Interes svih institucija jeste da se sva teška i nerazriješena krivična djela rasvijetle u skladu sa zakonom i na osnovu relevantnih činjenica.
- Javnost godinama traži odgovor na pitanje ko je uništavao i palio arhivsku građu službe — od slučaja na Žabljaku do deponije u Podgorici. Da li ANB danas zna ko stoji iza toga i dokle su stigle istrage?
– Svako eventualno nezakonito postupanje sa dokumentacijom predstavlja ozbiljno pitanje, ne samo sa aspekta eventualne odgovornosti pojedinaca, već i sa aspekta institucionalnog integriteta, kontinuiteta rada službe i ukupnog povjerenja građana u institucije sistema. U sektoru nacionalne bezbjednosti zaštita, evidentiranje i pravilno postupanje sa dokumentacijom predstavljaju jedan od osnovnih elemenata profesionalnog i zakonitog funkcionisanja svake službe.
Međutim, važno je imati u vidu da se navodi koji se godinama pojavljuju u javnosti odnose na znatno raniji period i okolnosti koje nijesu povezane sa sadašnjim stanjem i aktuelnim institucionalnim okvirom djelovanja Agencije. Takođe, imajući u vidu da su se od 2020. godine promijenila tri direktora Agencije, smatram da su to prije svega pitanja koja su bila relevantna za tadašnje periode i institucije koje su u tom trenutku bile pozvane i ovlašćene da reaguju na eventualna saznanja, navode ili informacije koje su postojale u određenom vremenskom okviru.
- Može li se reći da su određeni djelovi dokumentacije ANB-a trajno nestali i kolika je eventualna šteta po državu zbog toga?
– Ne bih koristio kvalifikacije koje bi prejudicirale činjenice ili eventualne postupke nadležnih organa. Pitanje službene dokumentacije je veoma osjetljivo, posebno u sektoru nacionalne bezbjednosti, jer se često radi o podacima koji mogu imati različite stepene tajnosti i značaj.
Ono što je važno naglasiti jeste da svaki eventualni nestanak, neovlašćeno uništavanje ili kompromitovanje tajnih podataka može predstavljati ozbiljan problem sa aspekta bezbjednosti, vladavine prava i zaštite nacionalnih interesa. Upravo zato takva pitanja zahtijevaju detaljan institucionalni i pravni pristup.
Agencija danas ulaže značajne napore u unapređenje sistema kontraobavještajne zaštite, digitalne evidencije i kontrole pristupa podacima, kako bi se maksimalno smanjio prostor za bilo kakve zloupotrebe ili gubitak dokumentacije.
Kada je riječ o eventualnoj šteti po državu, to je pitanje koje se može utvrđivati isključivo kroz postupanje nadležnih institucija i cjelovitu analizu svih relevantnih okolnosti.
- Kakva je danas saradnja ANB-a sa partnerskim službama iz NATO-a i da li Crna Gora uživa puno povjerenje saveznika?
– Saradnja ANB sa partnerskim službama država članica NATO-a i drugih međunarodnih partnera danas je intenzivna, profesionalna i zasnovana na zajedničkim bezbjednosnim interesima, međusobnom povjerenju i standardima evroatlantske zajednice, a dodatno je intenzivirana kroz proces pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji i kontinuirano usklađivanje sa evropskim bezbjednosnim i institucionalnim standardima.
Crna Gora kao članica NATO-a ima jasne obaveze kada je riječ o zaštiti tajnih podataka, kontraobavještajnim poslovima, sajber bezbjednosti i suprotstavljanju savremenim bezbjednosnim prijetnjama, i mogu reći da se te obaveze ozbiljno i odgovorno izvršavaju.
Naravno, povjerenje u obavještajno-bezbjednosnoj zajednici nije nešto što se podrazumijeva niti dobija jednom zauvijek — ono se gradi kontinuirano kroz profesionalnost, pouzdanost institucija, zaštitu podataka i sposobnost države da odgovori na zajedničke bezbjednosne izazove. Upravo zato ulažemo dodatne napore u jačanje institucionalnih kapaciteta, bezbjednosne kulture i međunarodne saradnje.
Posebno je važno istaći da savremene prijetnje, poput hibridnog djelovanja, sajber napada, organizovanog kriminala i malignih stranih uticaja, zahtijevaju snažnu međunarodnu koordinaciju. Nijedna služba danas ne može efikasno djelovati izolovano, zbog čega je partnerska saradnja jedan od ključnih elemenata ukupne nacionalne bezbjednosti.
- Koliko evropske integracije utiču na reforme bezbjednosnog sektora i šta EU najviše očekuje od ANB-a?
– Evropske integracije imaju veoma značajan uticaj na reforme bezbjednosnog sektora, jer podrazumijevaju kontinuirano usklađivanje sa evropskim standardima u oblastima vladavine prava, demokratske kontrole službi, zaštite ljudskih prava, sajber bezbjednosti i borbe protiv organizovanog kriminala i korupcije.
Kada je riječ o očekivanjima Evropske unije, ona se prije svega odnose na jačanje profesionalnosti, zakonitosti, institucionalne otpornosti i efikasnosti sektora bezbjednosti. Poseban fokus je na sposobnosti države da zaštiti svoje institucije od hibridnih prijetnji, stranog malignog uticaja, organizovanog kriminala i drugih savremenih bezbjednosnih izazova.
Takođe, veoma je važna izgradnja povjerenja kroz snažne mehanizme kontrole, odgovornosti i zaštite ličnih podataka, uz istovremeno očuvanje operativne sposobnosti službi da efikasno djeluju u zaštiti nacionalnih interesa.
Agencija reforme ne posmatra kao formalno ispunjavanje međunarodnih obaveza, već kao potrebu da Crna Gora ima moderan, profesionalan i pouzdan obavještajno-bezbjednosni sistem, kompatibilan sa standardima evropske i evroatlantske zajednice.
- Koliko rat u Ukrajini i globalne geopolitičke tenzije utiču na bezbjednosnu situaciju na Balkanu i u Crnoj Gori?
– Rat u Ukrajini i ukupne geopolitičke tenzije značajno su promijenili bezbjednosnu arhitekturu Evrope, pa samim tim imaju refleksije i na region Zapadnog Balkana, uključujući i Crnu Goru. Danas su bezbjednosni izazovi mnogo složeniji nego prije nekoliko godina i ne manifestuju se isključivo kroz klasične vojne prijetnje, već kroz hibridno djelovanje, sajber napade, dezinformacione kampanje, političke i ekonomske pritiske, kao i pokušaje destabilizacije društvenih i institucionalnih procesa.
Balkan je prostor koji je zbog svog geopolitičkog položaja i dalje osjetljiv na spoljne uticaje i interese različitih međunarodnih aktera. Upravo zato je veoma važno očuvati institucionalnu stabilnost, regionalnu saradnju i otpornost sistema nacionalne bezbjednosti.
Kada je riječ o Crnoj Gori, nadležne institucije pažljivo prate sve bezbjednosne trendove i potencijalne rizike koji mogu imati uticaj na državu, njene institucije i građane. U tom procesu veoma je važna saradnja sa partnerskim službama iz NATO-a i evropske zajednice, posebno u oblastima sajber bezbjednosti, kontraobavještajnih poslova i suprotstavljanja hibridnim prijetnjama.
Naš cilj je da Crna Gora ostane stabilna, institucionalno otporna i bezbjednosno pouzdana država, sposobna da zaštiti svoje nacionalne interese u složenim međunarodnim okolnostima.
- Da li postoji bojazan od radikalizacije, ekstremizma ili novih oblika sajber prijetnji u regionu?
Radikalizacija, nasilni ekstremizam i sajber prijetnje predstavljaju izazove sa kojima se danas suočava praktično cijela Evropa, pa samim tim i region Zapadnog Balkana. Ti fenomeni više nijesu ograničeni samo na fizički prostor, već se veoma često razvijaju kroz digitalne platforme, društvene mreže i različite oblike informacionog i psihološkog uticaja.
Kada je riječ o regionu, nadležne službe pažljivo prate sve pojave koje mogu imati elemente radikalizacije, ekstremizma ili djelovanja koje može ugroziti bezbjednost građana i stabilnost institucija. Poseban izazov predstavljaju savremene sajber prijetnje koje mogu biti usmjerene prema državnim institucijama, kritičnoj infrastrukturi, finansijskom sektoru ili informacionim sistemima.
Međutim, veoma je važno izbjeći stvaranje atmosfere straha ili senzacionalizma. Bezbjednosni sektor postoji upravo da bi takve rizike prepoznavao preventivno i na njih odgovarao u skladu sa zakonom i međunarodnim standardima.
U tom dijelu ključna je saradnja između domaćih institucija, međunarodnih partnera i saveznika, kao i jačanje bezbjednosne kulture, digitalne otpornosti i povjerenja građana u institucije sistema, uz aktivnu podršku i odgovoran odnos građana prema prepoznavanju i prijavljivanju pojava koje mogu predstavljati bezbjednosni rizik za društvo i državu.
- Crna Gora je prethodnih godina svjedočila brojnim aferama vezanim za bezbjednosni sektor. Kako vratiti povjerenje građana u ANB?
– Povjerenje građana ne vraća se izjavama, već dosljednim, profesionalnim i zakonitim radom institucija kroz duži vremenski period. Svjesni smo da su određeni događaji i afere iz prethodnih godina negativno uticali na percepciju bezbjednosnog sektora i da to danas predstavlja određeno opterećenje i institucionalni balast sa kojim se suočava i bezbjednosni sektor koji prolazi kroz proces reforme i profesionalizacije.
S tim u vezi, poseban izazov predstavlja činjenica da priroda rada obavještajnih službi podrazumijeva visok stepen povjerljivosti, zbog čega one često nemaju mogućnost da na način karakterističan za druge institucije javno odgovaraju na sve navode, objašnjavaju operativne postupke ili iznose detalje svog rada. Upravo zbog toga je proces vraćanja povjerenja u bezbjednosni sektor znatno složeniji i zahtjevniji.
Istovremeno, u demokratskim društvima uvijek postoji i legitimna dilema u kojem obimu, kada i na koji način obavještajno-bezbjednosne službe treba da komuniciraju sa javnošću. Sa jedne strane postoji opravdano interesovanje javnosti i potreba za transparentnošću, dok sa druge strane službe imaju obavezu da štite operativne kapacitete, metode rada, izvore podataka i interese nacionalne bezbjednosti. Upravo pronalaženje tog balansa predstavlja jedan od najsloženijih izazova za svaku savremenu bezbjednosno-obavještajnu službu.
Zato ključ vraćanja povjerenja vidim prije svega u kontinuiranom jačanju profesionalizma i odgovornosti unutar službe, unapređenju internih kontrolnih mehanizama, dosljednom poštovanju zakona i ljudskih prava, kao i u jasnoj institucionalnoj distanci od bilo kakvih političkih ili drugih neprimjerenih uticaja.
- Da li podržavate veći stepen civilne i parlamentarne kontrole rada službe i gdje je granica između transparentnosti i zaštite nacionalnih interesa?
Apsolutno podržavam snažnu i odgovornu civilnu i parlamentarnu kontrolu rada sektora nacionalne bezbjednosti, jer je to jedan od temelja demokratskog društva i važan mehanizam institucionalne odgovornosti.
Istovremeno, priroda rada obavještajno-bezbjednosnih službi zahtijeva određeni nivo tajnosti, zbog čega je veoma važno da kontrola bude uređena kroz jasne zakonske mehanizme i institucije koje imaju odgovarajuće bezbjednosne i profesionalne kapacitete za vršenje takvog nadzora.
Suština je u pronalaženju balansa između legitimnog interesa javnosti da institucije budu odgovorne i potrebe da se očuva funkcionalnost sistema nacionalne bezbjednosti. Upravo zato smatram da je najvažnije da kontrola bude kontinuirana, profesionalna i institucionalna, uz puno poštovanje zakona i demokratskih standarda.
- U kojoj mjeri je bezbjednosni sektor u Crnoj Gori modernizovan kada je riječ o sajber bezbjednosti, digitalnom nadzoru i tehnološkim kapacitetima?
– Bezbjednosni sektor u Crnoj Gori u prethodnom periodu prošao je kroz značajan proces modernizacije kada je riječ o sajber bezbjednosti, digitalnim kapacitetima i unapređenju tehnološke infrastrukture, ali je jasno da je to oblast koja zahtijeva kontinuirano ulaganje i stalno prilagođavanje savremenim prijetnjama.
Danas se bezbjednosni izazovi sve više prenose u digitalni prostor — od sajber napada na institucije i kritičnu infrastrukturu, do hibridnog djelovanja, dezinformacionih kampanja i pokušaja neovlašćenog pristupa osjetljivim podacima. Upravo zato sektor bezbjednosti ulaže dodatne napore u razvoj analitičkih, preventivnih i zaštitnih kapaciteta, ali i u kontinuiranu edukaciju i stručno usavršavanje kadrova, jer savremeni bezbjednosni izazovi zahtijevaju visok nivo tehnološke obučenosti i prilagođavanja novim oblicima prijetnji.
Kada govorimo o tehnološkim kapacitetima, fokus je na unapređenju softverskih rješenja, zaštiti informacionih sistema, razvoju kapaciteta za rano prepoznavanje bezbjednosnih prijetnji i jačanju međuinstitucionalne i međunarodne saradnje u oblasti sajber bezbjednosti.
Naravno, zbog prirode posla i zaštite nacionalnih interesa nije moguće javno govoriti o konkretnim operativnim i tehničkim kapacitetima, ali mogu reći da Crna Gora kontinuirano radi na usklađivanju sa savremenim bezbjednosnim standardima i praksama evroatlantske zajednice.
- Šta smatrate najvećim ličnim izazovom otkako ste preuzeli rukovođenje ANB-om?
Najveći izazov jeste upravljati institucijom koja ima izuzetno osjetljivu i odgovornu ulogu u trenutku složenih bezbjednosnih, političkih i geopolitičkih okolnosti, a istovremeno očuvati njenu profesionalnost, institucionalnu stabilnost i povjerenje građana.
Sektor bezbjednosti danas se suočava sa veoma kompleksnim izazovima — od organizovanog kriminala i hibridnih prijetnji, do snažnih informacionih i političkih pritisaka koji često pokušavaju da bezbjednosna pitanja uvuku u dnevno-politički prostor. Upravo zato smatram da je najvažnije očuvati institucionalnu neutralnost, profesionalni integritet službe i fokus na nacionalne interese Crne Gore.
Istovremeno, izazov je i sprovesti reforme i modernizaciju sistema na odgovoran način, uz jačanje profesionalnih standarda, međuinstitucionalne saradnje i tehnoloških kapaciteta, a da se pritom očuva funkcionalnost i stabilnost same službe. Poseban izazov predstavlja i potreba podmlađivanja kadra i prevazilaženja generacijskog jaza unutar sistema, kako bi Agencija dugoročno zadržala institucionalnu stabilnost, operativnu efikasnost i sposobnost prilagođavanja savremenim bezbjednosnim izazovima.
To je proces koji zahtijeva ozbiljnost, strpljenje i institucionalnu odgovornost, jer se povjerenje i kapacitet jedne bezbjednosne službe grade godinama, a mogu biti narušeni veoma brzo.
- Da li očekujete nove istrage ili otvaranje slučajeva iz prethodnog perioda koji se tiču rada službe i mogućih zloupotreba?
Institucije sistema imaju obavezu da, u skladu sa zakonom i raspoloživim činjenicama, preispitaju svaki navod koji može ukazivati na eventualne nezakonitosti ili zloupotrebe, bez obzira na period u kojem su se one eventualno dogodile. To je važno ne samo zbog individualne odgovornosti, već i zbog jačanja povjerenja u institucije države.
Agencija u tom dijelu ostvaruje saradnju sa nadležnim organima, prije svega tužilaštvom i drugim institucijama sistema, u okviru svojih zakonskih nadležnosti. Međutim, ne bih komentarisao eventualne buduće istrage, operativna saznanja niti konkretne predmete, jer su to pitanja iz nadležnosti organa koji vode postupke.
Ono što smatram važnim jeste da sektor bezbjednosti mora biti zasnovan na profesionalnosti, zakonitosti i odgovornosti, a svaki eventualni oblik zloupotrebe mora imati institucionalni i pravni epilog. Samo na taj način moguće je graditi moderan i kredibilan bezbjednosni sistem u interesu države i građana Crne Gore.
- Gdje vidite ANB i bezbjednosni sektor Crne Gore za pet godina — kao regionalni primjer reformisane službe ili i dalje kao sistem opterećen političkim nasljeđem?
Vjerujem da Crna Gora ima kapacitet da u narednih pet godina izgradi moderan, profesionalan i institucionalno stabilan bezbjednosni sektor, u potpunosti kompatibilan sa standardima evropske i evroatlantske zajednice. To nije proces koji se može završiti preko noći, posebno imajući u vidu istorijsko i političko nasljeđe kroz koje je region prolazio, ali smatram da je pravac reformi jasan i nepovratan.
Moj cilj je da Agencija za nacionalnu bezbjednost Crne Gore bude prepoznata kao profesionalna institucija, otporna na političke, kriminalne i druge neprimjerene uticaje, sa snažnim kontraobavještajnim, analitičkim i tehnološkim kapacitetima.
Takođe, očekujem da će bezbjednosni sektor u narednom periodu dodatno ojačati međuinstitucionalnu saradnju, profesionalne standarde i međunarodno partnerstvo, posebno u oblastima borbe protiv organizovanog kriminala, sajber prijetnji, hibridnog djelovanja i zaštite ekonomskih interesa države.
Naravno, nijedan sistem nije imun na izazove, ali mislim da je najvažnije da postoji jasna institucionalna svijest da sektor nacionalne bezbjednosti mora služiti državi i građanima, a ne bilo kojem pojedincu, strukturi ili političkom interesu. Upravo u tome vidim suštinu reforme i dugoročne stabilnosti sistema.
- U javnosti su se pojavile dileme i političke polemike oko Vaše lojalnosti državi?
– Pitanje moje lojalnosti Crnoj Gori za mene nikada nije bilo niti može biti tema.
Moj zadatak kao direktora ANB-a nije da odgovaram na dnevnopolitičke konstrukcije, već da profesionalno, odgovorno i u skladu sa zakonom štitim bezbjednost države, njenih građana i institucija. Apsolutno ću uvijek i na svakom mjestu štititi nacionalne interese Crne Gore, njen evropski put i preuzete međunarodne obaveze, prvenstveno obaveze koje imamo kao punopravna članica NATO saveza.
Smatram da je ljepota i bogatstvo Crne Gore upravo u njenim različitostima, u njenom građanskom i multietničkom karakteru. Zato vjerujem da je pokušaj da se nečija stručnost, lojalnost ili sposobnost dovodi u pitanje na osnovu nacionalne pripadnosti pogrešan i štetan za evropsku i savremenu Crnu Goru.”
Izvor: RTCG
