Sadržaj
U non-pejperu od 7. oktobra, u koji je uvid imala specijalizovana briselska novinska agencija Agence Europe, tri države okupljene u takozvanom Slavkovskom formatu posebno ukazuju na sporove između Crne Gore i Hrvatske, kao i Sjeverne Makedonije i Bugarske.
Prema izvještaju Agence Europe od 9. oktobra, Austrija, Češka i Slovačka smatraju da je neophodno očuvati dinamiku pristupnih pregovora i podsticati direktne bilateralne razgovore kako otvorena pitanja između država ne bi blokirala evropske integracije.
Takav stav ima poseban značaj za Crnu Goru, koja se nalazi u završnoj fazi pregovora sa Evropskom unijom, dok neriješena pitanja sa Hrvatskom predstavljaju dodatni diplomatski izazov na putu prema članstvu.
CRNOGORSKO-HRVATSKI SPOR U EVROPSKOM DOKUMENTU
Posebno je značajno što se bilateralni spor između Podgorice i Zagreba u dokumentu tri članice EU izričito navodi kao primjer problema koji može usporiti pristupni proces.
Kako prenosi Agence Europe, potpisnice non-pejpera smatraju da otvorena pitanja treba rješavati neposrednim razgovorima zainteresovanih država, uz očuvanje kontinuiteta pregovora o članstvu.
Time Austrija, Češka i Slovačka otvaraju pitanje odnosa između ispunjavanja evropskih kriterijuma i političkih sporova koji nijesu nužno povezani sa tehničkom spremnošću kandidata za članstvo.
Ipak, u izvještaju Agence Europe ne navodi se da tri države zahtijevaju ukidanje prava veta Hrvatske, niti da predlažu automatsko isključivanje bilateralnih pitanja iz procesa pregovora. Njihova inicijativa usmjerena je prvenstveno na politički dijalog i sprječavanje zastoja.
Za Crnu Goru takav pristup može biti značajan jer pokazuje da se pitanje bilateralnih prepreka njenom evropskom putu razmatra i među drugim članicama Evropske unije, a ne samo u odnosima Podgorice i Zagreba.
PREDLOŽENO POJEDNOSTAVLJIVANJE ODLUČIVANJA U EU
Non-pejper Austrije, Češke i Slovačke ne ograničava se samo na bilateralne sporove.
Tri države predlažu i pojednostavljivanje donošenja određenih tehničkih odluka u Savjetu Evropske unije kako bi pristupni proces postao efikasniji.
Prema dostupnim izvještajima, dio njihovih prijedloga podudara se sa inicijativama koje je Evropska komisija predstavila 6. oktobra u Strazburu.
Dok tri države predlažu racionalizaciju pojedinih tehničkih procedura, Evropska komisija otvorila je pitanje mogućnosti korišćenja takozvanih prelaznih klauzula, odnosno mehanizama koji pod određenim uslovima omogućavaju promjene načina odlučivanja unutar Unije.
Ovakve inicijative ukazuju na nastojanja da se proširenje ubrza bez odustajanja od osnovnih kriterijuma koje države kandidati moraju ispuniti.
Međutim, predložene promjene ne znače da je ukinuta jednoglasnost potrebna za konačnu odluku o prijemu novih članica.
KANDIDATIMA OMOGUĆITI PRISTUP EVROPSKIM PROGRAMIMA PRIJE ČLANSTVA
Drugi važan segment zajedničkog dokumenta odnosi se na postepenu integraciju država kandidata u evropske politike, programe i institucije.
Austrija, Češka i Slovačka smatraju da bi zemlje koje napreduju u reformama trebalo da osjete konkretne prednosti približavanja Evropskoj uniji i prije formalnog članstva.
Kao mogućnosti navode se intenzivnije uključivanje u naučnoistraživački program Horizon Europe, obrazovni program Erasmus+ i saradnju sa evropskom agencijom za zaštitu granica Frontex.
Potpisnice posebno ističu značaj Plana rasta za Zapadni Balkan, koji treba da približi ekonomije regiona jedinstvenom evropskom tržištu kroz reforme i usklađivanje sa pravnom tekovinom EU.
Takav model omogućio bi da građani država kandidata ranije dobiju određene koristi od evropskih integracija, dok bi njihovo ostvarivanje ostalo povezano sa reformskim rezultatima.
MLADI MORAJU OSJETITI KORISTI OD PROŠIRENJA
U dokumentu se posebna pažnja posvećuje mladima i njihovoj ulozi u budućem procesu evropskih integracija.
Prema Agence Europe, Austrija, Češka i Slovačka predlažu proširenje obrazovnih, naučnih i profesionalnih mogućnosti za mlade iz država kandidata.
Pored programa Erasmus+, pominju se Evropski korpus solidarnosti, stručno obrazovanje, istraživačka saradnja, stažiranje u institucijama Evropske unije i programi profesionalne razmjene.
Tri države smatraju da evropske institucije moraju unaprijediti komunikaciju sa građanima i učiniti prednosti proširenja vidljivijim, naročito među mladima i u lokalnim zajednicama.
INICIJATIVI PRETHODILA POSJETA PODGORICI
Zajednički non-pejper uslijedio je nakon ministarskog sastanka održanog 29. septembra u Beču.
Nekoliko dana kasnije, početkom oktobra, ministarka vanjskih poslova Austrije Beate Majnl-Rajzinger i njene kolege iz Češke i Slovačke boravili su u Crnoj Gori, gdje su razgovarali sa najvišim državnim zvaničnicima.
Tokom posjete saopštili su da Crna Gora ima njihovu podršku u završnoj fazi evropskih integracija.
Austrijska ministarka ocijenila je da je članstvo Crne Gore u Evropskoj uniji nadohvat ruke, uz poruku da je neophodno odlučno završiti preostale obaveze.
Slovački ministar Juraj Blanar takođe je istakao napredak Crne Gore u ispunjavanju tehničkih kriterijuma za pristupanje.
POLITIČKA PORUKA ZAGREBU I PODGORICI
Iako non-pejper nema karakter obavezujuće odluke Evropske unije, njegovo predstavljanje uoči razmatranja pitanja proširenja pokazuje da dio država članica želi da spriječi situaciju u kojoj bilateralni sporovi mogu postati dugotrajna prepreka prijemu novih članica.
Za Crnu Goru posebno je važno to što se njeni odnosi sa Hrvatskom sada pojavljuju kao konkretan primjer u zajedničkoj diplomatskoj inicijativi tri države EU.
Ipak, dokument ne oslobađa Podgoricu obaveze da rješava otvorena pitanja sa Zagrebom, niti dovodi u pitanje značaj dobrosusjedskih odnosa kao jednog od kriterijuma evropskih integracija.
Njegova osnovna politička poruka jeste da bilateralne sporove treba rješavati kroz direktne pregovore, dok evropski pristupni proces treba da nastavi da napreduje na osnovu ostvarenih reformi.
U tom smislu, inicijativa Austrije, Češke i Slovačke predstavlja dodatnu podršku politici ubrzanja proširenja, ali i otvara pitanje na koji način Evropska unija može istovremeno zaštititi interese svojih članica i obezbijediti predvidljiv evropski put državama kandidatima.
Izvor: Pobjeda
