Istraživanje BIRN-a je pokazalo da je četvrtina novootvorenih ruskih kompanija u Crnoj Gori ugašena u prethodne dvije godine, kao i da je većina imala zanemarljiv promet.
U prethodne dvije godine ugašena je skoro četvrtina ruskih kompanija koje su u Crnoj Gori osnovane nakon početka invazije na Ukrajinu, pokazalo je istraživanje BIRN-a.
Prema podacima koje je Poreska uprava Crne Gore dostavila BIRN-u, od februara 2022. godine, kada je počela ruska invazija na Ukrajinu, do juna ove godine ruski državljani su u Crnoj Gori otvorili preko 6.500 kompanija, ali je više od 1.600 firmi već ugašeno.
Analiza zvaničnih podataka pokazala je da je trend gašenja ruskih kompanija počeo u oktobru 2023. jer je od tog mjeseca do kraja juna ove godine zatvoreno čak 1.289 ruskih kompanija. Podaci Poreske uprave su pokazali i da su na dan prestanka rada ugašene ruske kompanije imale ukupno 75 zaposlenih, tri su imale po dva zaposlena, 69 kompanija po jednog, a ostalih 1.571 ugašenih firmi uopšte nije imalo zaposlenih.
BIRN je u oktobru prošle godine objavio istraživanje koje je pokazalo da oko 64 odsto firmi koje su osnovali ruski državljani ima jednog zaposlenog, dok 22 odsto, osim osnivača, nema registrovanih radnika. Tada su iz Poreske uprave kazali da su ukupne uplate ruskih firmi u Crnoj Gori po osnovu poreza i doprinosa od februara 2022. do 4. jula 2023. godine iznosile 4,89 miliona eura, što je tek 837 eura po novootvorenoj firmi.
Podaci Poreske uprave pokazali su da je najviše ruskih kompanija ugašeno u djelatnostima koje su povezane sa informacionim tehnologijama. Tako se od 1.643 ugašenih kompanija 264 bavilo kompjuterskim programiranjem, obradom podataka i pružanjem aplikativnih usluga, te konsultanskim djelatnostima u oblasti informacionih tehnologija.
U oblasti trgovine na malo ugašeno je 117 firmi, u oblasti reklamnih agencija 99 firmi kao i 94 preduzeća u dizajnerskim djelatnostima. Podaci su pokazali da je trećina ugašenih kompanija, njih 554, ugašeno u Budvi. U Podgorici je ugašeno 375, u Herceg Novom 299 a u Baru 260.
Promet ugašenih firmi zanemarljiv
Istraživanje BIRN-a koje je obuhvatilo 100 finansijskih izvještaja ugašenih kompanija u ovoj godini pokazalo je da su ugašene kompanije sa zanemarljivim prometom. Prema izvještajima za prošlu godinu koje su te kompanije predale Poreskoj upravi, njihov zbirni prihod iznosio je 149 hiljada eura, dok 68 preduzeća nije prijavilo niti jedan euro prihoda.
Zbirni neto rezultat 100 analiziranih ugašenih kompanija bio je negativan i iznosio je 197 hiljada eura. Najveći plus koji je ostvarila neka kompanija za prošlu godinu iznosio je 4.764 eura, dok je najveći minus bio gotovo 8.000.
Iz Poreske uprave kazali su BIRN-u da prate regularnost svih poreskih obveznika, uključujući i kompanije koje nemaju registrovanih radnika.
„Najčešće se radi o poreskim obveznicima koji pružaju specifične vrste usluga i takve usluge pružaju sami, kao izvršni direktori i jedini zaposleni, što je posebno karakteristično za IT sektor i slične usluge“, kazali su iz Poreske uprave.
Dnevni list „Vijesti“ je u aprilu objavio da u Crnoj Gori ima preko 15 hiljada firmi, od čega trećina ima jednog ili nijednog radnika. Među njima je 110 firmi koje su prijavile prihode veće od milion eura.
Iako većina ugašenih ruskih kompanija nije ostvarivala velike promete, analiza BIRN-a je pokazala da su neke od njih prošle godine ostvarile prihode veće od 20 hiljada eura i ako nisu imali zaposlene radnike.
„Činjenica je da pojedini ostvaruju velike promete, isti su obaveznici fiskalizacije i po tom osnovu su u obavezi da za izvršeni promet proizvoda ili usluga izdaju fiskalizovane račune, pa na taj način poreski organ u realnom vremenu raspolaže podacima o njihovom prometu i uvršteni su u plan kontrola za inspekcijski nadzor“, kazali su iz Poreske uprave.
Iz Poreske tvrde da se inspekcijski nadzor odmah organizuje ukoliko postoje indikatori da se radi o sumnjivim transakcijama. Kako navode, to podrazumijeva potpunu kontrolu tačnosti, blagovremenosti obračuna i plaćanja poreskih dažbina za koje nije nastupio period zastare.
Iz Ministarstva finansija i Ministarstva ekonomskog razvoja nisu odgovorili na pitanja BIRN-a vezana za finansijske regulative i analizu ekonomskih uticaja ruskih kompanija u Crnoj Gori, navodeći da nisu nadležna za njih. Iz istog razloga na pitanja BIRN-a nijesu odgovorili ni u Centralnoj banci Crne Gore (CBCG).
Istraživanje BIRN-a pokazalo je da se gašenje ruskih firmi dodatno intenziviralo nakon što je Skupština Crne Gore prošlog decembra usvojila Zakon o sprečevanju pranja novca i finansiranje terorizma. Prema zvaničnim podacima od tada se za nepunih sedam mjeseci ugasilo više od 1.000 kompanija.
Međutim u Ministarstvu unutrašnjih poslova (MUP) smatraju da se gašenje ruskih kompanija ne može dovoditi u vezu sa usvajanjem zakona, iako je značajno unaprijedio sistem sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma.
„Novo zakonsko rješenje predstavlja unaprijeđivanje standarda u ovoj oblasti, a ima za cilj sprečavanje integrisanja ‘prljavog’ novca u finansijski sistem Crne Gore. Shodno navedenom, nikako ne može predstavljati biznis barijeru za potencijalne strane investitore“, rekli su BIRN-u iz MUP-a.
„Ovo zakonsko rješenje koje je usklađeno sa relevantnim evropskim i međunarodnim standardima može biti samo podsticaj za sve potencijalne kredibilne investitore koji žele svoj novac da investiraju u Crnu Goru“, dodali su.
Skupština je 1. jula usvojila izmjene i dopune Zakona o sprečavanju pranja novca i finansiranje terorizma, navodeći kao razlog ispunjenje svih zahtjeva za dobijanje pozitivnog mišljenja od strane Evropskog savjeta za plaćanja za proširenje SEPA (Single Euro Payments Area). SEPA predstavlja jedinstveno tržište za plaćanja u eurima, u kojem građani, pravna lica i javne institucije mogu izvršavati bezgotovinske platne transakcije u eurima, primjenom jedinstvenih postupaka, koji se na isti način primjenjuju na cijelom SEPA području.
Gašenje firmi rezultat novih migracija
Generalni sekretar Crnogorske unije poslodavaca, Raško Konjević, smatra da se osnivanje kompanija u jednom broju slučajeva vjerovatno koristilo i za regulisanje legalnog boravka i dobijanje dozvole za rad i boravak u Crnoj Gori.
Prema podacima koje je Ministarstvo unutrašnjih poslova dostavilo BIRN-u broj ruskih državljana sa privremenim i produženim privremenim boravkom na kraju prošle godine iznosio je 24.704, a 1. septembra ove godine tri hiljade manje. Za isti period broj stalno naseljenih je sa 1.400 porastao na 1.557.
„Najlakši put za dobijanje dozvole je bio osnivanje kompanije i zaposlenje u njoj na poziciji izvršnog direktora jer je to zakonska obaveza. Dužni ste svakako da platite pripadajuće poreze kao biste mogli u narednoj godini da aplicirate za produženje statusa. Dakle, legalne procedure koje su korišćene usljed liberalnog pristupa za osnivanje preduzeća“, rekao je Konjević BIRN-u.
Zakon o privrednim društvima omogućava lako registrovanje firme, jer je njime predviđeno da crnogorski i strani državljani mogu registrovati društvo sa ograničenom odgovornošću sa osnivačkim kapitalom od jednog eura.
Zakonom o strancima precizirano je da strani državljani mogu boraviti u Crnoj Gori do 90 dana, dok im je za duži period neophodna dozvola za privremeni boravak. U Zakonu se navodi da se dozvola za privremeni boravak, između ostalog, može izdati stranom državljaninu koji namjerava da boravi u Crnoj Gori zbog posla.
Dozvola za privremeni boravak dobija se dostavljanjem dokaza stranog državljanina da radi za kompaniju u Crnoj Gori ili potvrdom o osnivanju kompanije.
Konjević smatra da je u određenim slučajevima gašenje ruskih kompanija u Crnoj Gori rezultat novih „migracija“.
„Kako je broj zaposlenih, a u najvećem broju slučajeva i promet tih kompanija bio zanemarljiv, nije realno očekivati značajniji ekonomski uticaj zbog njihovog gašenja. Veći izazov može predstavljati odlazak stranih državljana koji su došli zbog ratnih sukoba u Ukrajini, jer su tokom prethodne dvije godine značajno uticali na efekte ukupne potrošnje“, tvrdi Konjević.
Prema podacima CBCG ukupan bruto priliv stranih investicija za prvih sedam mjeseci ove godine iznosio je pola milijarde eura. Srbija je sa 77 miliona imala najveću vrijednost investicija u Crnu Goru, nakon čega slijede Rusija i Turska. Rusija je imala 65 miliona investicija, od čega se 32 miliona odnosi na interkompanijski dug, odnosno pozajmljivanje novca od matičnih firmi iz inostranstva, a 14 miliona eura su investicije u domaća preduzeća i banke. Ostatak od 19 miliona se odnosi na prodaju nepokretnosti.
Turska je imala ukupno 56,4 miliona investicija, od čega se 32 miliona odnosilo na prodaju nepokretnosti, 22 miliona na interkompanijski dug, a 2,4 na investicije u domaća preduzeća i banke.
Prema zvaničnim podacima najveća aktivna ruska firma u Crnoj Gori – „First Line Software“ ima 164 zaposlena. Ova kompanija registrovana u Budvi bavi se konsultanskim djelatnostima u oblasti informacione tehnologije, a njen prihod za prošlu godinu iznosio je 3,6 miliona eura. Sljedeća najbrojnija ruska kompanija u Crnoj Gori ima 24 radnika.
Izvor: BIRN Crna Gora
