Iz Instituta za javno zdravlje Crne Gore (IJZCG) kazali su za „Dan“ da za hantavirus ne postoji lijek, niti vakcina, te da se u Crnoj Gori ova infekcija prati kao hemoragična groznica s bubrežnim sindromom (HGBS), koja se redovno registruje tokom prethodne dekade i često je povezana s epizootijama među mišolikim glodarima.
Iz IJZCG kažu da Svjetska zdravstvena organizacija trenutno ocjenjuje da je rizik po globalnu populaciju od događaja na kruzeru „MV Hondijus“ nizak, ali nastavljaju da prate epidemiološku situaciju. Kako upozoravaju, u Crnoj Gori i širem regionu Balkana ovu infekciju najčešće prenosi žutogrli miš, koji uzrokuje teže oblike HGBS-a, sa stopom smrtnosti do 12 odsto, te je epidemiološki najznačajniji soj za naš region.
– Ne postoji specifičan lijek ni vakcina protiv hantavirusa. Rana potporna medicinska njega i hitno upućivanje u ustanovu sa jedinicom intenzivne njege mogu poboljšati izglede za preživljavanje – ističu iz IJZCG.
Za širu gradsku populaciju koja ne boravi u ruralnim područjima, niti dolazi u kontakt s glodarima, rizik od hantavirusne infekcije je nizak. Najviše su izloženi poljoprivrednici, šumarski radnici, lovci, planinari, te osobe koje povremeno borave u vikend-kućama i planinarskim objektima. Pravovremenim informisanjem o simptomima i preventivnim mjerama moguće je efikasno smanjiti izloženost.
Epidemija hantavirusa izbila je u aprilu na holandskom kruzeru „MV Hindijus“, tokom transatlantskog putovanja, što je rezultiralo sa tri smrtna slučaja i desetinama zaraženih, kao i novim slučajevima na evropskom kopnu. Na brodu se nalazila i crnogorska državljanka, za koju iz IJZCG kažu da je dobrog zdravstvenog stanja.
– U periodu od 2016. do 2025. godine, u Crnoj Gori su zabilježena ukupno 44 slučaja HGBS-a, bez smrtnih ishoda. Prošle godine registrovan je jedan slučaj hemoragične groznice s bubrežnim sindromom, sa incidencijom od 0,2/100.000 stanovnika, bez smrtnog ishoda, što je ispod prosjeka za prethodnu deceniju, tokom koje je godišnje prosječno registrovano oko 4,4 slučaja, napominju iz IJZ CG. Najveći broj slučajeva zabilježen je 2019. i 2021. godine (po 10 slučajeva, incidencija 1,6/100.000), dok je 2025. godina sa jednim registrovanim slučajem (incidencija 0,2/100.000) ispod desetogodišnjeg prosjeka. Ni u jednoj godini posmatranog perioda nije zabilježen smrtni ishod – saopštili su nam iz IJZCG.
Glavni i najčešći evropski soj je Puumala virus (PUUV), široko rasprostranjen u sjevernoj i zapadnoj Evropi. Prenosi ga šumska voluharica, a uzrokuje blagi oblik HGBS-a poznat kao nefropatia epidemica. Stopa smrtnosti je niska, obično ispod 1 odsto. Dobrava-Beograd virus (DOBV) rasprostranjen je pretežno u jugoistočnoj Evropi, uključujući Balkansko poluostrvo.
– DOBV prenosi žutogrli miš. Uzrokuje teže oblike HGBS-a, sa stopom smrtnosti do 12 odsto, te je epidemiološki najznačajniji soj za naš region. U Crnoj Gori i širem regionu Balkana dominantno prisustvo ima upravo Dobrava-Beograd virus, koji uzrokuje teže kliničke slike u poređenju sa blažim sojevima koji se nalaze u sjevernoj Evropi. Ovo je važan kontekstualni podatak koji razlikuje našu epidemiološku situaciju od, na primjer, skandinavskih zemalja, gdje dominira Puumala virus sa nižom stopom smrtnosti. U oba slučaja, prenos s čovjeka na čovjeka nije dokumentovan u Evropi, što je još jedna ključna razlika u odnosu na andes virus u Južnoj Americi – objašnjavaju iz IJZCG.
Saaremaa virus (SAAV) prisutan je u istočnoj i sjevernoj Evropi, a prenosi ga prugasti poljski miš. Povezan je pretežno s poljoprivrednim staništima, a klinički značaj mu je manji.
– Prenos hantavirusa na ljude nastaje kontaktom s kontaminiranim urinom, izmetom ili pljuvačkom zaraženih glodara. Do zaraze može doći, mada rjeđe, i ujedom zaražene životinje. Aktivnosti koje podrazumijevaju kontakt s glodarima, kao što su čišćenje zatvorenih ili slabo provjetravanih prostora, poljoprivredni rad, šumarski rad i spavanje u objektima sa prisustvom glodara, povećavaju rizik od izloženosti. Prenos s čovjeka na čovjeka do sada je dokumentovan jedino kod soja andes virusa u Americi i ostaje rijedak. Kada se i desi, vezan je za blizak i produžen kontakt, naročito među ukućanima ili intimnim partnerima, i čini se najvjerovatnijim u ranoj fazi bolesti – pojašnjavaju iz IJZCG.
U slučaju ugriza glodara, potrebno je odmah oprati ranu sapunom i vodom i posjetiti ljekara.
– Ako se jave simptomi – groznica, jak bol u mišićima, bol u leđima ili trbuhu, u roku od nekoliko sedmica nakon mogućeg izlaganja, hitno se treba obratiti ljekarskoj službi i napomenuti potencijalni kontakt s glodarima. Hantavirusna infekcija nije bolest svakodnevnog života u urbanim sredinama – rizik je pretežno u ruralnim predjelima veći i sezonski (kasno proljeće i jesen), vezan uz boravak u prirodi, rad na terenu i nekorišćene objekte. Pravovremene i jednostavne mjere higijene i preventivnog ponašanja u većini slučajeva dovoljne su da se rizik svede na minimum – naglašavaju iz IJZCG.
Simptomi kod ljudi obično se javljaju između jedne i osam sedmica nakon izloženosti, zavisno od vrste virusa.
– Tipično uključuju groznicu, glavobolju, bolove u mišićima, te gastrointestinalne tegobe kao što su bol u stomaku, mučnina ili povraćanje. Svjetska zdravstvena organizacija je na brodu „MV Hindijus“ registrovala febrilna stanja, gastrointestinalne simptome, te brzu progresiju ka upali pluća, akutnom respiratornom distres sindromu i šoku – ističu iz IJZCG.
Poseban rizik u vikendicama, stajama, planinarskim domovima…
Kako ne postoji lijek niti vakcina protiv hantavirusa, sprečavanje kontakta s glodarima i njihovim izlučevinama osnovna je i najdjelotvornija mjera zaštite, naglašavajuiz IJZ CG. Prema preporukama CDC-a, ECDC-a i WHO, ključne preventivne mjere su kontrola glodara u domaćinstvu i oko njega (zatvaranje otvora na kućama, hranu čuvati u hermetički zatvorenim posudama, postavljati klopke uz unutrašnje zidove i redovno ih kontrolisati).
Objekti koji su duže vrijeme bili nekorišćeni (vikendice, planinske kuće, skladišta, staje) predstavljaju poseban rizik, jer se u njima često nastane glodari. – Nikada ne treba usisavati mjesto niti brisati suve ostatke i gnijezda, kao i potencijalne ostatke mokraće glodara, jer takav način čišćenja raspršuje virusne čestice u vazduh. Umjesto toga, sve kontaminirane površine treba poprskati rastvorom bjelila ili natrijum-hipohlorita (1 čaša na 10 čaša vode) ili dezinfekcionim sredstvom, ostaviti da djeluje 5–10 minuta, a zatim obrisati mokrim krpama. Mrtve glodare, gnijezda i kontaminirane predmete treba staviti u dvije plastične vreće, zavezati i odložiti kao komunalni otpad ili zakopati. Poslije čišćenja obavezno oprati ruke sapunom i vodom – preporučuju iz IJZCG.
Ne piti vodu iz potoka i bunara
Lica koja obavljaju poljoprivredne radove (obrađivanje, sakupljanje sijena itd.) i šumarski radnici u povećanom su riziku i preporučuje im se korišćenje zaštitnih maski i rukavica tokom radova koji podrazumijevaju dodir sa prljavštinom i prašinom. Ne piti vodu iz neprovjerinih izvora, potoka ili bunara koji mogu biti kontaminirani izlučevinama glodara, savjetuju epidemiolozi.
