Piše Marko Dragaš, Ministarstvo evropskih poslova
Reformska agenda Crne Gore za period 2024–2027 od početka sprovođenja, u četvrtom kvartalu 2024. godine, postala je jedan od najvažnijih instrumenata za ubrzavanje evropskih integracija i modernizaciju države. Zahvaljujući Planu rasta Evropske unije za Zapadni Balkan, reforme više nijesu samo dio pregovaračkog procesa, već su direktno povezane sa finansijskom podrškom Evropske unije namijenjenom unapređenju kvaliteta života građana, jačanju konkurentnosti privrede i efikasnosti javne uprave.
Iako se često govori o zakonima, reformskim koracima i izvještajima, krajnji cilj Reformske agende nije izrada novih propisa, već poboljšanje svakodnevnog života građana. To znači da bi građani trebalo da imaju mogućnost da sve veći broj usluga države koriste elektronski, bez čekanja u redovima i prikupljanja brojnih potvrda. Za privredu to znači jednostavnije pokretanje poslovanja, manje administrativnih prepreka i povoljnije uslove za investicije. Za mlade, reforme donose kvalitetnije obrazovanje, bolje usklađeno sa potrebama tržišta rada i više prilika za zapošljavanje. U oblasti energetike cilj je sigurnije snabdijevanje energijom, veće korišćenje obnovljivih izvora i niži troškovi kroz veću energetsku efikasnost. Jačanje vladavine prava i borba protiv korupcije doprinose većoj pravnoj sigurnosti, efikasnijem radu institucija i većem povjerenju građana u državu.
Istovremeno, uspješnim sprovođenjem reformi Crna Gora ostvaruje pravo na značajna bespovratna i povoljna finansijska sredstva Evropske unije. Ta sredstva nijesu namijenjena samo državnim institucijama – ona omogućavaju ulaganja u škole, vrtiće, bolnice, puteve, željeznicu, digitalnu infrastrukturu, zaštitu životne sredine i druge projekte koji direktno unapređuju kvalitet života građana. Drugim riječima, svaka uspješno sprovedena reforma predstavlja korak ka efikasnijoj državi i konkretnim koristima koje građani mogu da osjete u svakodnevnom životu – kroz brže usluge, bolje javne servise, sigurnije institucije, nova radna mjesta i kvalitetniju infrastrukturu. Reformska agenda zato nije samo obaveza na putu ka članstvu u Evropskoj uniji. Ona je plan modernizacije Crne Gore, čiji je krajnji cilj da građani žive u državi koja funkcioniše po evropskim standardima i pruža jednake mogućnosti za razvoj, rad i kvalitetniji život.
Ključnu koordinacionu ulogu u ovom procesu ima Ministarstvo evropskih poslova, koje u skladu sa Uredbom o načinu sprovođenja finansijske podrške Evropske unije kroz Instrument za reforme i rast koordinira planiranje, praćenje i izvještavanje o realizaciji reformskih obaveza, povezuje institucije uključene u njihovo sprovođenje i predstavlja glavnu vezu sa Evropskom komisijom. Stub ovog sistema predstavlja Sekretarijat za Reformsku agendu koje kroz svakodnevnu koordinaciju rada institucija, pripremu izvještaja, organizaciju sastanaka Koordinacionog tijela i Odbora za praćenje, kao i kontinuiranu komunikaciju sa svim učesnicima procesa, obezbjeđuje da se reformski koraci prate na sistematičan i transparentan način. Upravo zahvaljujući ovakvom modelu koordinacije pripremljen je Četvrti polugodišnji izvještaj koji je dostavljane Evropskoj komisiji 15. jula 2026. godine a koji potvrđuje da Crna Gora ostvaruje kontinuiran napredak u sprovođenju preuzetih obaveza.
Izvještaj obuhvata ukupno 41 reformski korak iz četiri oblasti reformi i koji se odnose na sve periode od početka sprovođenja Reformske agende. Prema samoprocjeni nadležnih institucija, 34 koraka su u potpunosti ispunjena, dok je sedam djelimično realizovano. Posebno ohrabruje činjenica da su po prvi put prijavljeni kao završeni i koraci čiji rokovi dospijevaju tek krajem 2026. i sredinom 2027. godine, što pokazuje da se reformske aktivnosti u pojedinim oblastima realizuju i prije planirane dinamike. U njihovoj realizaciji učestvovalo je trinaest ministarstava i više državnih organa, potvrđujući da uspjeh reformi zavisi od zajedničkog rada cijele državne uprave. Ovo čini usvojeni izvještaj najuspješnijim od dosadašnja četiri, sa 83% realizacije reformskih koraka dospjelih za izvještavanje tokom ovog perioda.
Za potpuno realizovane reformske korake predviđena je finansijska podrška Evropske unije od približno 97,3 miliona eura, dok bi ukupna vrijednost sredstava odobrena do sada, ukoliko se odobre svi koraci kroz Četvrti polugodišnji izvještaj iznosila 186,6 miliona eura. Konačnu ocjenu ispunjenosti i odluku o isplati donijeće Evropska komisija nakon završetka procesa evaluacije. Na osnovu sjajnog rezultata iz ovog, ali i svih prethodnih izvještajnih perioda, očekujemo odluku Evropske komisije da Crnoj Gori do kraja ove godine odobri dodatna sredstva iz Plana rasta, što će biti najbolja potvrda kredibiliteta u planiranju i sprovođenju ključnih reformi koje nas očekuju do kraja 2027. godine.
Međutim, najvažniji rezultat ovog procesa ne mjeri se samo brojem ispunjenih koraka ili iznosom odobrenih sredstava. Njegov stvarni cilj je da građani osjete konkretne promjene kroz brže i dostupnije javne usluge, povoljnije poslovno okruženje, sigurnije digitalne sisteme, kvalitetnije obrazovanje i snažnije institucije koje funkcionišu u skladu sa evropskim standardima. Kao što se uspješnost izgradnje kuće ne procjenjuje po broju postavljenih cigli, već po tome koliko je ona sigurna i funkcionalna za život, tako se i uspjeh Reformske agende ne mjeri samo brojem ispunjenih reformskih koraka, već promjenama koje građani svakodnevno osjećaju. Upravo zato Plan rasta predstavlja mnogo više od finansijskog instrumenta – on je investicija u evropsku budućnost Crne Gore i u kvalitet života svakog njenog građanina.
Ovaj tekst objavljen je u 18. broju časopisa Eurokaz.
